इरान युद्ध: वाशिङ्टन र तेहरानबीच सम्झौतामा ‘निकट’ अवस्था

अमेरिकी उपराष्ट्रपति जेडी भान्सले युद्धबारे सम्झौता हुनुअघि अमेरिका र इरानबीच अझै धेरै पेचिला मुद्दा समाधान गर्न बाँकी रहेको बताएका छन्। राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्प सम्झौतामा हस्ताक्षर गर्ने अवस्था निकै नजिक छ भन्ने प्रश्नमा भान्सले दुवै पक्षले सम्झौताको “कहिले वा यदि” अन्तिम स्वरूप दिने विषयमा हतार नराख्न सुझाव दिए। त्यस्तो सम्झौताले युद्धविरामलाई ६० दिनका लागि विस्तार गर्ने र इरानको परमाणु कार्यक्रमको भविष्यमा वार्ता सुरु गर्ने भनिएको छ। अमेरिकी अधिकारीहरूले बिहीबार बताएका अनुसार दुई देशले सम्झौताका केही ढाँचामा सहमति जनाएका छन्। तर त्यो सम्झौतामा ट्रम्प र इरानको नेतृत्वसँग स्वीकृति भइसकेको छैन। इरानको अर्ध-सरकारी तस्निम समाचार संस्थाले उक्त सम्झौतालाई अन्तिम बनाइएको वा पुष्टि गरिएको छैन भनी समाचार प्रकाशित गरेको छ।

बिहीबार साँझको वक्तव्यमा भान्सले भने वार्ताकारहरू “केही बुँदाका भाषालाई फेरफार गर्दै” जसमा “सम्झौताका संशोधनहरू” रहेको बताए। “हामी अझै त्यस्तो अवस्थामा पुगेका छैनौं। तर हामी निकट छौं र यसमा लागिपर्नेछौं,” उनले पत्रकारहरूसँग भने। अमेरिकाले लामो समयदेखि इरानलाई अत्यधिक प्रशोधित युरेनियम उत्पादन बन्द गर्न र हालका भण्डार नष्ट गर्न माग गर्दै आएको छ जुन परमाणु अस्त्र बनाउन प्रयोग हुन सक्छ। वाशिङ्टन डीसीमा पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै भान्सले आशावादी भाव व्यक्त गरे। उनले उल्लेख गरे कि इरानीहरू वार्तामा “सकारात्मक उद्देश्यका साथ” उपस्थित छन्। एप्रिल ८ मा दुई देशबीच प्रारम्भिक युद्धविराम लागु भएयता ट्रम्पले बारम्बार सम्झौता निकट रहेको र वार्ता अगाडि बढिरहेको बताएका छन्। तर अहिलेसम्म कुनै विशेष परिणाम आएको छैन।

राष्ट्रपति ट्रम्प युद्ध अन्त्य गर्न बढ्दो दबावको सामना गरिरहेका छन्, जसमा अमेरिकाका खाडी क्षेत्रीय साझेदारहरूको दबाव पनि समावेश छ। यसको विरोधमा डेमोक्र्याटहरू छन् भने अमेरिकाको लामो द्वन्द्वबारे चिन्ता व्यक्त गर्ने केही रिपब्लिकन सांसदहरू पनि देखिन्छन्। सम्भावित सम्झौतालाई लिएर बिहीबार आएका विरोधाभासपूर्ण समाचारहरूले वार्ता कत्तिको अस्थिर अवस्थामा छ भन्ने देखाउँछन्। दुवै देशले एक अर्काको दावी विपरीत बयान दिएका छन्। प्रस्तावित सम्झौताका थोरै पक्षहरू बाहिर आएका छन्, जसले साँच्चिकै शत्रुता अन्त्य गर्ने दिशामा उनीहरू कति नजिक छन् भन्ने प्रश्न उठाएको छ। ट्रम्प र अन्य अधिकारीहरूले लडाइँमा पुनः फिर्ता हुने “दोस्रो विकल्प” अझै टेबलमा रहेको चेतावनी दिएका छन्। यसैबीच, युद्धविराम अवधि बढाइँदा अमेरिका र इरानी टोलीलाई जटिल तथा प्राविधिक मुद्दाहरूमा छलफल गर्ने अवसर दिइनेछ। विशेष गरी यो इरानको परमाणु कार्यक्रम र अत्यधिक प्रशोधित युरेनियम भण्डारको विषयमा हुनेछ। ट्रम्पले अमेरिकाले उक्त युरेनियमलाई लिन वा इरानसँग मिलेर कुनै तेस्रो स्थानमा ‘डाइल्युट’ गर्न सक्ने सुझाव पनि दिएका छन्।