क्यान्सर रोगको उपचारमा आवश्यक केही औषधिहरूको अभावको समस्यालाई तत्काल र दीर्घकालीन रुपमा समाधान गर्न के उपाय अपनाउन सकिन्छ भन्ने विषयमा स्वास्थ्य तथा खाद्य स्वच्छता मन्त्रालयले निरन्तर छलफल गरिरहेको जनाएको छ। अस्पताल जानेलाई उपचार दिने चिकित्सकदेखि क्यान्सर क्षेत्रमा काम गर्ने संस्थाहरूले आजकाल बजारमा औषधि अभावको समस्या निकै गहिरिएको बताएका छन्। सरकारले ११ वर्षअघिदेखि तोकेको मूल्य जस्ताको तस्तै रहेको र औषधिको मूल्यबृद्धिका कारण व्यवसायीहरूले आपूर्ति गर्न नसकेको बताए। सरकारले सन् २०७२ साल जेठ २१ गते तोकेको निर्णयअनुसार अभाव भएका यी औषधिहरूको मूल्य निर्धारण गरेको थियो। अहिले अभाव देखिएको कार्बोप्लाटिन ४५० एमजीको ४,१३१ रुपैयाँ, सिस्प्लाटिन ५० एमजीको ५३२ रुपैयाँ र अक्सालिप्लाटिन ५० एमजीको ४,०३६ रुपैयाँ मूल्य निर्धारण गरिएको थियो। तर प्लाटिन र अन्य कच्चा पदार्थको मूल्य अत्यधिक बढेको हुँदा मूल्य समायोजन नहुँदा आपूर्तिकर्ताहरूले ल्याउन नसकेको गुनासो गर्दै आएका छन्।
वृद्धो समस्याबारे बोल्दै वीर अस्पतालका वरिष्ठ क्यान्सर विशेषज्ञ प्राध्यापक डाक्टर सन्ध्या चापागाईँले बिरामीहरूले क्यान्सरको उपचारमा आवश्यक औषधि अभाव भोग्न थालेको करिब डेढ महिनादेखि बढ्दो समस्या भएको बताइन्। उनले भनिन्, “मुख्य समस्या अहिले कार्बोप्लाटिन, सिस्प्लाटिन र अक्सालिप्लाटिनजस्ता औषधिको अभावकै कारण हो, जुन निको हुने क्यान्सरका उपचारमा अत्यावश्यक छन्।” डाक्टर चापागाईँले थपिन्, “निको हुन सक्ने क्यान्सरको औषधि अभावका कारण उपचार गर्न नसक्दा बिरामीलाई कस्तो पीडा हुन्छ? किनभने मानिसलाई खाना खाने इच्छा हुन्छ तर पानी मात्र खान भनिएको जस्तो छ।”
उपचारका लागि आवश्यक औषधि खोज्न बिरामीका आफन्तहरूले विभिन्न औषधि पसलमा धावा बोल्दैछन्, तर पछिल्ला दिनमा उपलब्धता कम भएको डाक्टर चापागाईँले जनाइन्। नेपाल अर्बुद रोग निवारण संस्थाले पनि हालै आफ्नो कार्यालयमा सहयोगको लागि आउने क्यान्सर बिरामीका आफन्तहरू तीव्रस्तरले बढेको जनाएको छ। संस्थाका महासचिव दीपेन्द्र बान्तवाले भने, “बिरामीहरूले औषधि अभावका कारण भारत जानुपर्ने अवस्था भएको बताएका छन्।” उनले थपे, “सरकारले यस क्षेत्रमा कुनै पहल गरेको देखिँदैन, बिरामीहरू भारत जानुपर्छ, टिकट छुट गरिदिनुपर्ने जस्ता माग राख्छन्।”
औषधि निर्माणमा आवश्यक कच्चा पदार्थको मूल्य वृद्धि हुँदा औषधिको मूल्यसमेत बढेको हुँदा सरकारले मूल्य समायोजन गर्नुपर्ने सुझाब डाक्टर चापागाईँले दिएकी छन्। यस सम्बन्धमा मन्त्रालयमा पनि व्यवसायीहरूबाट विभिन्न गुनासो आएपछि उनीहरूका बीच समस्या समाधानका लागि दैनिक छलफल भइरहेको स्वास्थ्य तथा खाद्य स्वच्छता मन्त्रालयले जनाएको छ। मन्त्रालयका सहप्रवक्ता डाक्टर समीरकुमार अधिकारीले भने, “कच्चा पदार्थको मूल्य बढेको, तोकिएको न्यूनतम मूल्यमा बजारमा औषधि ल्याउन नसक्ने व्यवसायीहरूको भनाइ छ, साथै विदेशी मुद्रा सटही दरको परिवर्तन पनि छ।”
“हामी विभिन्न पक्षका विचारहरू लिएर मूल्य तोक्ने निर्णयले मात्र नभई अन्य विकल्पहरूमार्फत पनि औषधि व्यवस्थापन विभाग र अन्य निकायसँग छलफल गरिरहेका छौं।” यसअघि पनि औषधि अभाव उठ्दा मन्त्रालयले व्यवसायीहरूलाई कम नाफामा उपलब्ध गराउन भनिसकेको थियो, तर त्यसरी लामो समय टिक्न नसक्ने भन्दै अहिले फेरि अभाव देखिएको छ। त्यसैले बिरामीलाई सहज पहुँच गराउन क्यान्सर क्षेत्रमा कार्यरत राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय संस्था तथा मित्रराष्ट्रहरूसँग सहयोगका विकल्पको खोजी भइरहेको छ, सहप्रवक्ता अधिकारीले बताए। “मित्रराष्ट्रसँग औषधि मूल्य र आपूर्तिमा सहजता प्रदान गर्ने विषयमा पनि छलफल भइरहेको छ,” उनले भने। “तात्कालिक निर्णयभन्दा दीर्घकालीन समाधानतर्फ ध्यान दिँदै काम भइरहेको छ।” नेपालमा क्यान्सर उपचारका औषधि प्रायः भारत र त्यसपछि बङ्गलादेशबाट आयात गरिन्छ, अधिकारीहरूले बताए।
