समाचार सारांश सहितका सम्पादकीय समीक्षा। इरानसँग सम्बन्धित विषयमा अमेरिका र इजरायलबीच मतभेद बढिरहेको बेला अमेरिकी रक्षा मन्त्रालयले इजरायलसँग जुध्ने खुफिया जोखिमलाई उच्च स्तरमा पुर्याएको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्प र इजरायली प्रधानमन्त्री नेतन्याहुबीच इरान र लेबनान रणनीतिका विषयमा गम्भीर मतभेद देखिएका छन्। अमेरिकी सुरक्षा एजेन्सीहरूले पूर्वमा जोनाथन पोलार्ड प्रकरणजस्ता घटनामा इजरायलको जासुसी क्रियाकलापमा सतर्कता अपनाउँदै आएका छन्। २४ जेठ, काठमाडौं। अमेरिका र इजरायलबीच इरानसंबन्धी विवाद बढ्दै गएको छ। यसबीच अमेरिकी रक्षा मन्त्रालय (पेन्टागन) भित्र इजरायलले अमेरिकी अधिकारी र ट्रम्प सरकारको आन्तरिक जानकारी संकलन गर्न कोशिश गरेको आरोप लागेको छ। एनबीसी न्युजको रिपोर्ट अनुसार दुई वर्तमान र एक पूर्व अमेरिकी अधिकारीले पेन्टागनको डिफेन्स इन्टेलिजेन्स एजेन्सी (डीआईए) ले भर्खरै इजरायलसँग सम्बन्धित काउन्टर-इन्टेलिजेन्स खतरा स्तर उच्च बनाएको बताएका छन्। यो एजेन्सीको सबैभन्दा उच्च सतर्कता स्तर हो। अमेरिका र इजरायलजस्ता निकट सहयोगीबीच यस्तो घटनाको असामान्यता उल्लेखनीय छ।
तर, इजरायलले यी आरोपहरूलाई पूर्णरूपमा अस्वीकार गरेको छ। इजरायली दूतावासले भनेको छ उनीहरूले अमेरिकी अधिकारीहरूको जासुसी गर्दैनन् र आफ्ना गुप्तचर एजेन्सीहरू शत्रुहरूमा निगरानी केन्द्रित गर्छन्। ती अधिकारीहरूले फोन र कम्प्युटरको सामान्य प्रयोग नगर्ने हुँदा काउन्टर-इन्टेलिजेन्स खतरा स्तर वृद्धि हुँदा सबैभन्दा बढी प्रभावित हुनेहरू अमेरिकी अधिकारीहरू हुन् जसले इजरायल भ्रमण गर्छन् वा इजरायली अधिकारीहरूसँग प्रत्यक्ष सम्पर्कमा रहन्छन्। तथापि अमेरिका र इजरायलबीच गुप्त सूचनाको आदानप्रदान जारी रहनेछ। एक अमेरिकी अधिकारीले एनबीसीलाई बताएअनुसार, अमेरिकाले उच्च अधिकारीहरूको इजरायल भ्रमणका क्रममा विशेष सतर्कता अपनाएको छ। अमेरिका-स्थित अधिकारीहरूले फोन र ल्यापटप सामान्य रूपमा प्रयोग नगरेर, “बर्नर फोन” अर्थात् छिटो निरुपण हुने फोन तथा विशेष कम्प्युटर प्रयोग गर्छन्। धेरै पटक उनीहरू होटल वा संभावित निगरानी क्षेत्रहरूमा संवेदनशील विषयमा छलफल गर्दा अत्यन्त सतर्क रहन्छन् किनभने इजरायली गुप्तचर एजेन्सीलाई जानकारी जुटाउन आक्रामक रूपमा परिचित छ। तथापि जोखिम स्तर अचानक उच्च गर्नु कुनै ठूलो घटना कारणले भएको छैन, बरु विभिन्न घटनाक्रम र मूल्याङ्कनको आधारमा निर्णय गरिएको हो। यो विवाद ट्रम्प र इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहुको बीच इरानलाई लिएर बढ्दो मतभेदको परिप्रेक्ष्यमा देखा परेको हो। अप्रिलमा भएको युद्धविरामपछि ट्रम्पले इरानसँग ठूलो सम्झौताको अभियानमा रहेका छन्, भने नेतन्याहु इरानले सम्झौतापालना नगरेको आरोप लगाउँदै आक्रमण जारी राख्न चिन्तित छन्। यस्तै, लेबनानका हिज्बुल्लाह विरोधी सैन्य अभियानमा पनि अमेरिका-इजरायलबीच मतभेद भएका खबर आएका छन्। रिपोर्ट अनुसार ट्रम्प र नेतन्याहुको बीच फोन वार्तामा तीव्र विवाद भएको थियो। हालै ट्रम्पले इजरायली प्रधानमन्त्रीलाई आपत्तिजनक शब्द प्रयोग गरेको स्वीकार गरेका थिए, जसले पश्चिम एसियाली रणनीतिमा गम्भीर मतभेद रहेको संकेत थप पुर्याएको छ। ट्रम्पले ३ जुनमा न्युयोर्क पोस्टको एक पडकास्टमा नेतन्याहुलाई उपयुक्त नभएको भाषा प्रयोग गरेको खुलासा गरेका थिए।
पहिलेदेखि पनि अमेरिका-इजरायलबीच यद्यपि निकट मित्रता छ, तर गुप्तचर तहमा अविश्वास र जासुसीको पुरानो इतिहास छ। अमेरिकी सुरक्षा एजेन्सीहरूले विभिन्न पटक इजरायलको जासुसी गतिविधिमा सावधानी अपनाए साथै द्विपक्षीय ठूला विवादहरू देखा परेका छन्। सन् १९८५ को जोनाथन पोलार्ड प्रकरण महत्त्वपूर्ण थियो। पोलार्ड अमेरिकी नौसेनाको खुफिया विभागमा कार्यरत थिए र १९८५ मा अमेरिकी गोप्य दस्तावेजहरू इजरायललाई उपलब्ध गराएको आरोप लागेको थियो। उनले इजरायललाई सहयोग गर्न खोजेको बताएका थिए, तर अमेरिकाले यसलाई जासुसी ठानेको थियो। अनुसन्धान क्रममा उनी इजरायली दूतावासमा शरण लिन खोज्दा पक्राउ परे। सन् १९८७ मा अमेरिकी अदालतले उनलाई आजन्म कैदको फैसला सुनायो। यो घटनाले अमेरिका-इजरायल सम्बन्धमा तनाव ल्याएको थियो। लगभग ३० वर्ष जेल बसेपछि २०१५ मा उनीलाई प्यारोलमा छोडियो र २०२० मा इजरायल पुगे जहाँ राष्ट्रिय नायकको रूपमा स्वागत गरियो। यो घटनालाई अमेरिकामा विदेशी सहयोगीका लागि भएको सबैभन्दा ठूलो जासुसी प्रकरण मानिन्छ। अर्को घटना सन् २००८ को बेन-अमी कादिश प्रकरण हो। कादिश अमेरिकी सेनाका पूर्व मेकानिकल इन्जिनियर थिए र १९८० को दशकमा अमेरिकी गोप्य दस्तावेजहरू इजरायललाई दिने आरोप लागेका थिए। यी दस्तावेजहरूमा मिसाइल सुरक्षा प्रणाली, लडाकु विमान र आणविक हतियारसम्बन्धी संवेदनशील जानकारी थिए। कादिशले इजरायली सम्पर्ककर्तालाई यी जानकारीहरू दिएका थिए। उनलाई जेल नपठाई जरिवाना र निगरानी सजाय दिइएको थियो। त्यस्तै सन् २०१९ को स्टिङ्ग्रे जासुसी विवादमा अमेरिकी मिडियाले वाशिङटन क्षेत्रमा नक्कली मोबाइल टावरजस्ता उपकरणहरू भेटिएको रिपोर्ट गर्यो जसले वरपरका मोबाइल फोनबाट जानकारी संकलन गर्थे। अनुसन्धान एजेन्सीहरूले ती उपकरणहरूको स्रोत इजराइल हुने आशंका व्यक्त गर्दा यसको उद्देश्य ट्रम्प र उनका निकट अधिकारीहरूको गतिविधि निगरानी गर्नु रहेको अनुमान गरिएको थियो। यद्यपि अमेरिकी सरकारले सार्वजनिक रूपमा इजरायललाई दोष दिदैन् र इजरायलले पनि जासुसी नगरेको दाबी गरेको छ। (एजेन्सीहरूको सहयोगमा)
