नेपालीले भाग नलिएको विश्वयुद्धमा पनि हजारौं नेपालीले रगत बगाए। कतिपयले यसलाई नेपालीको वीरगाथाका रूपमा अर्थ्याए भने धेरैले यसलाई विभेद र शोषणको रूपमा व्याख्या गर्छन्। गोर्खा भर्ती वीरगाथा थियो कि विरहगाथा? ‘म उनीहरूले हामीलाई शोषण गरेको भन्छु, मेरा गोरा साथीहरू यो त शोषण मात्र होइन, तिमीहरूलाई त दुर्व्यवहार र हेपिएको छ’ भन्छन् ब्रिटिश गोर्खा सत्याग्रह संयुक्त सङ्घर्ष समितिका अभियान निर्देशक ज्ञानराज राई। पूर्व गोर्खा सैनिकहरूले उठाउँदै आएका मागहरूलाई लिएर सोमबार नेपाल सरकार र बेलायतबीच वार्ता हुँदैछ। जसमा नेपालतर्फ परराष्ट्र मन्त्री शिशिर खनाल लगायत सहभागी हुनेछन्।
ज्ञानराज राईसँग गरिएको कुराकानीमा उनले भने, “म सन् २००६ देखि प्रायः बेलायतमा छु। राजनीतिक लबिङ गर्न र संसारले हेर्ने मिडियाहरू त्यहाँ हुने भएकाले, त्यहाँका ब्रिटिश जनतालाई हाम्रो दुःख सुनाउन म करिब २० वर्षदेखि बेलायतमा बसिरहेको छु।” उनले बेलायतीहरूले गोर्खालीमाथि गरेको अपमान र अत्याचारको विषयमा भने, “शोषण भन्ने शब्द त साधारण हो।”
ज्ञानराज राईले पहिलो र दोस्रो विश्वयुद्धमा ४ लाख ४५ हजार गोर्खालीले सेवा गरेका भनिए पनि ८ लाखभन्दा बढी गोर्खालीले बेलायतका लागि सेवा गरेको दाबी गरे। उनले भने, “२ लाख ९ हजारभन्दा बढीले जीवनको बलिदान दिएका छन्। युद्धको वेदना सम्झेर मानिसहरू अर्धपागल भए। अहिले गोराहरूले धमाधम यसको मुद्दा लड्दै छन्।”
उनले बेलायतसँगको वार्तामा गोर्खा भर्तीको सर्त र विभेदको विषयमा स्पष्टता माग्दै भने, “यदि बेलायतले ३० खर्ब रुपैयाँको क्षतिपूर्ति नदिए गोर्खा भर्ती स्थगित गर्नुपर्छ।” उनले नेपाल सरकारलाई त्यस विषयमा गम्भीरता अपनाउन आग्रह गरे। “यदि बेलायतसँग कुरा गरेर समस्या समाधान गर्न सकिएन भने, हामी आमरण अनशनमा जानेछौं,” उनले थपे।
