३ असार, काठमाडौं । जेठको अन्तिम सातादेखि मुलुकका विभिन्न जिल्लामा धान रोपाइँ तीव्र रुपमा सुरु भएको छ। असार लाग्ने बित्तिकै देशभरि रोपाइँको कार्यशैली सुरु हुन्छ। प्रचुर मात्रामा पानी उपलब्ध भएका क्षेत्रहरूमा रोपाइँ निकै बढेको छ। तर, केही स्थानमा अझै पर्याप्त वर्षा नहुँदा खेती गर्न सकिएको छैन। धान रोपाइँको प्रमुख सिजनमा किसानको सबैभन्दा ठूलो आवश्यकता रासायनिक मल हो। तर, एकतर्फ सरकारले मलको कुनै अभाव नहुने दाबी गर्दै तथ्यांक सार्वजनिक गरिरहेको छ भने अर्कोतर्फ खेतमा काम गरिरहेका किसानहरूले रोपाइँको सुरुवातमै मल नपाएको गुनासो गरिरहेका छन्।
सल्यानमा अहिले धान रोपाइँ तीव्र छ। तर, किसानहरूले खेतमा हाल्ने रासायनिक मल प्राप्त गर्न सकिरहेको छैनन्। सरकारले मलको अभाव नहुने दाबी गरिरहेको अवस्थामा पनि सल्यानका किसानहरू दैनिक मल खोज्न धाउन बाध्य भएका छन्। सल्यान शारदा नगरपालिकाका किसान हिमाल योगीले भने, “लेकाली क्षेत्रमा १०-१२ जेठदेखि नै रोपाइँ सुरु भए पनि तातो ठाउँहरूमा १०-१५ असारदेखि मात्र सुरु हुने बताउनु भयो।” उनले कृषि सहकारीदेखि निजी पसलसम्म कतै मल पाइँदैन भनेर यहाँ बताउनुभयो।
धनुषाका किसानहरू अहिले चैते धान भित्र्याउने र बर्खे धानको बिउ राख्ने तयारीमा छन्। तर, खेतीको मुख्य समयमा रासायनिक मल नपाउँदा उनीहरू समस्यामा परेका छन्। धनुषाको बटेश्वर गाउँपालिका-२ का किसान कुशेश्वर महतोले ४-५ दिनअघि धानको बिउ राखेका थिए। तर, मल नपाउँदा उनले त्यही बिउ मात्रै राखेको बताए। उनले भने, “मल नपाएको ६-७ महिना भइसक्यो, मल नहालेर बिउ राख्दा बाली राम्ररी आएन।”
कृषि मन्त्रालयले मल अभाव नभई वितरण प्रणालीमा समस्या रहेको प्रष्ट पारेको छ। मन्त्रालयका सहसचिव रामकृष्ण श्रेष्ठले हाल सरकारले १ लाख ४० हजार टन मल गोदाममा राखेको र स्थानीय तह र सहकारीहरूले समयमै मल नउठाउँदा किसानले समस्या भोग्नु परेको बताएका छन्। उनले भने, “अहिले मल नभएको होइन, तराईका पालिकाहरूले १० दिन, पहाडीले १५ दिन र उच्च पहाडीले २१ दिनमा मल उठिसक्नुपर्छ।”
