भारतले लगाएको नयाँ नियमका कारण करिब डेढ महिनादेखि नेपालबाट चिया निर्यात लगभग ठप्प भएको छ। व्यवसायीहरूले पाकिस्तान र बाङ्ग्लादेशलाई विकल्पको रूपमा लिइरहेका छन्, तर यसका लागि सरकारले उपयुक्त वातावरण सिर्जना नगरेको उनीहरूको भनाइ छ। नेपाल चिया उत्पादक सङ्घका अध्यक्ष आदित्य पराजुलीका अनुसार, “बाङ्ग्लादेशमा चिया पठाउँदा ३० प्रतिशत भन्सार लाग्दछ। तर बाङ्ग्लादेशले त्यसमा छुट दिने सम्भावना पनि भनीरहेको छ।” तर, नेपालले बाङ्ग्लादेशबाट आयात गर्ने समान मूल्य बराबरका वस्तुमा पनि त्यस्तो छुट दिनुपर्ने कुरा अझै प्रगति भएको छैन।
पाकिस्तान विश्वका सबैभन्दा ठूलो चिया आयातकर्तामध्ये एक भएता पनि त्यहाँ नेपाली चिया निर्यात निकै घटेको छ। पाकिस्तानमा वार्षिक १७ करोड किलोग्राम चिया खपत हुने गर्दछ, जुन अधिकांश अफ्रिकी देशबाट आउने गर्दछ। बाङ्ग्लादेशमा वार्षिक करिब ९ करोड किलो चिया खपत हुने बताइन्छ। बुधबार संसद्मा नेपाली कांग्रेसका सचेतक निश्कल राईले दिगो समाधानका लागि “देश भित्रै जाँच प्रयोगशाला बनाउने” र “तेस्रो मुलुकमा निर्यातका लागि बजार सुनिश्चित गर्ने” माग राखेका थिए।
उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्री गौरी कुमारीले “प्राविधिक र व्यापारिक अवरोध समाधान गर्न कूटनीतिक पहल भइरहेकाले” बाहेक थप स्पष्ट पारिनन्। चिया उत्पादकहरूले भनेका छन् कि नेपालले भारतलाई वार्षिक कम्तीमा ४ अर्ब रुपैयाँ बराबरको चिया निर्यात गर्दै आएको तथ्य छ। नेपालमा वार्षिक २ करोड ६५ लाख किलोग्राम चिया उत्पादन हुन्छ, जसमा करिब २ करोड किलो तराई क्षेत्रमा र ६५ लाख किलो पहाडी क्षेत्रमा उत्पादन हुने व्यवसायीहरूले बताएका छन्।
नेपाल चिया उत्पादक सङ्घका अध्यक्ष आदित्य पराजुलीले भने, “अहिलेकै अवरोध अघोषित नाकाबन्दी जस्तो छ।” उनले चिया भूराजनीतिमा परेको जस्तो देखिएको र नेपालका कृषिमा आधारित उद्योगलाई भारतकै सरह व्यवहार हुनुपर्नेमा यस्तो किन गरियो भन्ने प्रश्न उठाए। भारतले गरेको यो कदम उच्च जोखिम समूहमा पर्ने वस्तुका लागि उपयुक्त हुन सक्छ, तर पराजुलीका अनुसार, “हाम्रो चिया उच्च जोखिम वर्गमा पर्दैन।”
