अमेरिका-इरान वार्ता: स्विट्जरल्यान्डमा भेटवार्ता ‘अन्तिम सम्झौताका लागि मार्गचित्र’ बनेर सम्पन्न
अमेरिका र इरान बीच सम्झौतालाई अन्तिम स्वरूपमा परिणत गर्ने उद्देश्यले स्विट्जरल्यान्डमा सुरु भएको पहिलो चरणको वार्तामा “उत्साहजनक प्रगति” भएको कतार र पाकिस्तानले बताएका छन्। गत साता गरिएको प्रारम्भिक सम्झौतालाई अन्तिम रूप दिन आइतबार सुरु भएको पहिलो चरणको वार्ता टुङ्गिएपछि कतार र पाकिस्तानले संयुक्त वक्तव्य जारी गरेका छन्। दुवै देशले यस वार्तामा मध्यस्थता गरेका हुन्।
वक्तव्यमा उल्लेख छ कि “उच्चस्तरीय समितिले” ६० दिनभित्र अन्तिम सम्झौतामा पुग्ने मार्गचित्र तयार गरेको छ। युद्ध अन्त्यका लागि गत साता गरिएको समझदारी पत्रअनुसार ६० दिनभित्र अन्तिम सम्झता गरिने उल्लेख छ। प्राविधिक वार्ताहरू साताभरि जारी रहने जनाइएको छ। वार्तामा सहभागी अमेरिकी कूटनीतिज्ञले वार्ता मुख्यतया होर्मुज जलमार्ग पुनः खोल्ने, दक्षिणी लेबननमा युद्धविराम लागू गर्ने र परमाणु सम्झौता केन्द्रित रहेको बताएका थिए।
प्रारम्भिक चरणमा “इरानका केही भ्रामक सन्देशहरूबारे स्पष्टता” ल्याउने विषयमा पनि छलफल भएको थियो। लेबननमा इजरायल र हिज्बुल्लाहबीचको झडप नरोकिएपछि अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले पहिला भनेको समूहलाई रोक्न नसकेको खण्डमा इरानमाथि आक्रमण गर्ने चेतावनी दिएका थिए। अमेरिकी कूटनीतिज्ञले वर्तमान छलफल वार्ताको प्राविधिक पक्षलाई अगाडि बढाउने सुरुवाती बिन्दुमा केन्द्रित रहेको बताएका छन्।
गत साता भएको समझदारी अनुरूप लेबननसहित सबै मोर्चामा युद्ध अन्त्य गर्ने र होर्मुज जलमार्ग पुनः खोल्ने सहमति भएको बताइएको छ। यद्यपि दक्षिणी लेबननमा इजरायल र हिज्बुल्लाहबीच झडप निरन्तर जारी छ। लेबननको स्वास्थ्य मन्त्रालयका अनुसार इजरायली हवाई आक्रमणमा महिला र बालबालिकासहित दर्जनौँ मानिसहरू मारिएका छन्। अमेरिकाले शुक्रबार इजरायल र हिज्बुल्लाहबीच नयाँ युद्धविराम घोषणा गरेको थियो।
निरन्तर झडप र हवाई आक्रमणका कारण इरानले शनिबार होर्मुज जलमार्ग बन्द गरेको घोषणा गरे पनि उक्त मार्गबाट जहाजहरू आवतजावत गरिरहेको ‘डेटा’ले देखाएको छ। अमेरिका र इरानी प्रतिनिधिमण्डलबीच लुसेर्नमा वार्ता हुनै लागेको बेला ट्रम्पले सामाजिक सञ्जालमा इरानलाई हिज्बुल्लाहको आक्रमण रोक्न भनेका थिए। इरानको वार्ता टोलीका प्रमुख मोहम्मद बागेर गालिबाफले त्यसमा प्रतिक्रिया दिँदै भनेका छन्, “उनीहरूले धम्कीको कुनै अर्थ नहुने नसोचेका हुन्? यदि धम्की प्रभावकारी हुन्थ्यो भने उनीहरू यति बेचैन हुने थिएनन्… उनीहरूले जति बोले पनि, काम गर्ने हामी नै होौँ।”
आइतबार झडप रोकिने समाचार आएको छ। इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहूले उत्तरी इजरायलको सुरक्षा सुनिश्चित गर्न आवश्यक परे जति लामो समय भए पनि इजरायली सेना दक्षिणी लेबननमै रहने बताएका छन्। हिज्बुल्लाहका एक नेताले दक्षिणी लेबननमा इजरायली सैन्य उपस्थितिलाई अस्वीकार गर्दै हिज्बुल्लाहले आत्मरक्षा गर्न सक्ने चेतावनी दिएका छन्। स्विट्जरल्यान्डको एउटा होटेलमा वार्ता सुरु हुनुअघि अमेरिकी वार्ताटिमका प्रमुख उपराष्ट्रपति जेडी भान्सले वार्ताटिमलाई ट्रम्पले “नयाँ सुरुवात गर्न” भनेको बताएका थिए। अमेरिकी टोलीमा भान्ससँगै ट्रम्पका ज्वाइँ ज्यारड कुश्नर र विशेष दूत स्टीभ विट्कोफ पनि सहभागी छन्। इरानी प्रतिनिधिमण्डलमा सभामुख समेत रहेका गालिबाफ र विदेश मन्त्री अब्बास अराग्ची छन्। यो वार्ताको सहजीकरण पाकिस्तानका प्रधानमन्त्री र सेना प्रमुख तथा कतारका प्रधानमन्त्रीले पनि स्विट्जरल्यान्डमै गरिरहेका छन्।
