१० असार, काठमाडौं । अमेरिकी अर्थमन्त्री स्कट बेसेन्टले एआईको क्षेत्रमा चीन अमेरिकाभन्दा अगाडि बढ्नु नै यो प्रविधिको ‘सबैभन्दा ठूलो जोखिम’ भएको बताएका छन्। यस जोखिमका अगाडि रोजगारी गुम्ने वा सुरक्षासम्बन्धी अन्य चिन्ताहरू गौण रहेको उनको भनाइ छ। ‘इकोनोमिक क्लब अफ न्युयोर्क’ मा आयोजित कार्यक्रममा बोल्दै अर्थमन्त्री बेसेन्टले भने, ‘एआईको सबैभन्दा ठूलो जोखिम भनेको चीन हामीभन्दा अगाडि निस्कनु हो।’
चीन एआईका विषयमा अमेरिकासँग छलफल गर्न इच्छुक देखिनुले नै यस क्षेत्रमा अमेरिकाको प्राविधिक नेतृत्व प्रमाणित हुने उनले दाबी गरे। उनले अगाडि थपे, ‘म हाम्रो एआई नीतिको मुख्य व्यक्तिका रूपमा काम गरिरहेको छु र चीनसँगको आर्थिक सम्बन्धको मामिलामा पनि प्रमुख जिम्मेवारीमा छु। चिनियाँहरू एआईका बारेमा संवाद गर्न तयार हुनुको एउटै कारण हामी उनीहरूभन्दा अगाडि हुनु हो, त्यसैले हामी सधैँ अगाडि नै रहनुपर्छ।’ गत महिना बेइजिङमा अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र चिनियाँ नेता सी जिनपिङबीच भएको वार्तापछि दुवै देश एआई सुशासनका विषयमा औपचारिक छलफल गर्न सहमत भएका थिए।
चिनियाँ विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता गुओ जियाकुनले गत मे महिनामा दुई प्रमुख एआई शक्तिका रूपमा चीन र अमेरिकाले मानव सभ्यताको प्रगति र अन्तर्राष्ट्रिय समुदायको कल्याणका लागि एआईको विकास र सुशासनमा मिलेर काम गर्नुपर्ने बताएका थिए। घरेलु स्तरमा डाटा सेन्टरहरूको निर्माण, रोजगारी विस्थापन, सुरक्षा, पानीको अत्यधिक प्रयोग र बिजुलीको मूल्य वृद्धिलाई लिएर अमेरिकी नागरिकमा ठूलो असन्तुष्टि र विरोध देखिए पनि ट्रम्प प्रशासनले चीनसँगको प्रतिस्पर्धालाई नै आफ्नो एआई रणनीतिको केन्द्रमा राखेको छ।
वासिङ्टनले एआई पूर्वाधारको द्रुत विकासलाई राष्ट्रिय सुरक्षाको अनिवार्य आवश्यकताको रूपमा हेरेको छ। आफ्नो प्राविधिक अग्रता कायम राख्न ट्रम्प प्रशासनले चीनतर्फ हुने अत्याधुनिक एआई चिप्सको निर्यातमा कडा नियन्त्रण जारी राखेको छ। आफ्नो सम्बोधनका क्रममा बेसेन्टले चीनको नाम नलिई आपूर्ति शृङ्खला लाई ‘हतियार’ का रूपमा प्रयोग गर्ने प्रयास गरिए त्यसको कडा प्रतिकार गरिने चेतावनी दिए। प्रविधि चोरी गर्ने, प्रतिबन्धहरू छल्ने, बजारमा हेरफेर गर्ने वा अमेरिकी साझेदारहरूलाई धम्क्याउने प्रयासहरूको उचित जवाफ दिइने उनले स्पष्ट पारे।
अमेरिकी अर्थमन्त्रीको यो टिप्पणी चीनले दुई ठूला ‘दुर्लभ खनिज’ सम्बन्धी कम्पनीहरू ‘एमपी मटेरियल्स’ र ‘यूएसए रेयर अर्थ’ सहित १० अमेरिकी संस्थाहरूमाथि निर्यात प्रतिबन्ध लगाएको भोलिपल्ट आएको हो। गत वर्ष क्रिटिकल मिनरल्सको विषयमा वासिङ्टन र बेइजिङबीच भएको अस्थायी युद्धविरामपछिको यो सबैभन्दा ठूलो तनाव हो। यसका साथै, पेन्टागनले प्रमुख चिनियाँ प्राविधिक कम्पनीहरूलाई सैन्य-सम्बद्ध निकायको रूपमा वर्गीकृत गरेपछि आक्रोशित बनेको चीनले सोमबार ४६ वटा अमेरिकी कम्पनीहरूलाई सरकारी खरिद प्रक्रियामा सहभागी हुन नपाउने गरी कालोसूचीमा राखेको छ। नयाँ नियम अनुसार विश्वभरिका कुनै पनि संस्था वा व्यक्तिले चीनमा उत्पादित दोहोरो उपयोगका सामग्रीहरू यी प्रतिबन्धित अमेरिकी कम्पनीहरूलाई हस्तान्तरण गर्न पाउने छैनन्। विद्युतीय सवारी साधन, रोबोटिक्स, इलेक्ट्रोनिक्स र defensa प्रणालीका लागि आवश्यक पर्ने १७ वटा रेयर अर्थ्समा चीनको झन्डै एकाधिकार रहेको छ र उसले यसलाई रणनीतिक हतियारका रूपमा प्रयोग गर्दै आएको छ। अर्थमन्त्री बेसेन्टले अमेरिकाले एआई, क्वान्टम कम्प्युटिङ, जहाज निर्माण र महत्त्वपूर्ण खनिज क्षेत्रमा नेतृत्व गर्नुपर्ने र ट्रम्प प्रशासनले जुनसुकै महामारी, संकट वा युद्धको सामना गर्न सक्ने मजबुत आपूर्ति शृङ्खला निर्माण गर्न खोजिरहेको बताए।
