मेलम्ची पानी: बर्खामा पुराना चोट फेरि खुल्ने डरले पुनः जलाशय बन्द, दीगो समाधान अझै टाढा
मेलम्ची खानेपानी संरचना रहेको क्षेत्रमा बिहीबार खोलाको पानीमा बढेको धुमिलोपना र पानीले त्यहाँको अस्थायी संरचनामा पारेको क्षतिको कारण “केही समयमा” सुरुङबाट काठमाडौंमा पानी आपूर्ति गर्ने काम बन्द गरिएको मेलम्ची खानेपानी विकास समितिले जनाएको छ। विसं २०७८ असार १ र साउन १६ मा मेलम्चीमा आयो भीषण बाढी र गेग्रान बहावले उक्त खानेपानी परियोजनाको सुरुङमा पानी प्रवाह गर्ने संरचना वा मुख्य ‘हेडवर्क्स’ मा व्यापक क्षति पुर्याएका थिए। यसरी प्रत्येक वर्ष बर्खामा मेलम्ची बन्द हुने क्रम देखिएको छ। काठमाडौं उपत्यकाका लाखौँ मानिसहरूको दैनिक जीवनसँग जोडिएको यो महत्त्वपूर्ण योजना अस्थायी रुपमा बन्द हुँदा पनि खानेपानीको वैकल्पिक व्यवस्था गरी अप्ठ्यारा कम गरिने काठमाडौं उपत्यका खानेपानी लिमिटेड (केयूकेएल)ले जनाएको छ।
तर विगतमा गरेको वाचा पूरा नहुँदा पानीको अभावले उपभोक्ताहरूलाई धेरै पीडा सहनु परेको छ। बिहीबार मेलम्ची खोलाको पानीमा धुमिलोपनासमेत बढेको र त्यहाँको अस्थायी बाँधमा क्षति पुगेको छ। त्यसैले तत्कालका लागि पानी आपूर्ति रोक्नुपरेको छ,” मेलम्ची खानेपानी विकास समितिका कार्यकारी निर्देशक लक्ष्मीप्रसाद उपाध्यायले जानकारी दिए। हालसम्म समितिले बन्द रहने समयसीमा तोकेको छैन। यस वर्ष पनि बर्खा अवस्था हेरेर सुरुङमार्फत पानी प्रसारण रोक्ने योजना थियो। गत वर्ष नजिकको रिवर्मा खोलाको पानी प्रयोग गरी वैकल्पिक व्यवस्था गरिएको तर यस वर्ष भने यस्तै व्यवस्था नगर्ने उपाध्यायले बताए। “सुरुङको भित्री सरसफाई तथा जरूरी जाँच कार्य गर्न बाँकी छन्। यस वर्ष सुरुङ बन्द हुँदा ती कार्य सुरु गर्ने योजना छ,” उनले भने।
समितिको योजना माथिल्लो निकायले स्वीकृत गरेपछि सुरुङ सरसफाई र जाँचका काम हुने अधिकारीहरूले बताए। वैकल्पिक व्यवस्थादैनिक १७ करोड लिटर पानी काठमाडौंलाई आपूर्ति गर्दै आएको मेलम्ची अकस्मात बन्द हुँदा उपभोक्तामा असर पर्ने देखिन्छ। खानेपानी आपूर्तिकार केयूकेएलले आन्तरिक स्रोतबाट सकेसम्म वैकल्पिक व्यवस्था मिलाइने जनाएको छ। “पहिले मेलम्चीबाट दैनिक १७ करोड लिटर पानी र आन्तरिक स्रोतबाट ७-८ करोड लिटर पानी आपूर्ति गरिन्छथ्यो। बर्खामा आन्तरिक स्रोतबाट २२-२३ करोड लिटर उपलब्ध गराउन सकिन्छ, त्यसैले धेरै असर पर्न नदिने प्रयास हुन्छ,” केयूकेएलका प्रवक्ता प्रकाशकुमार राईले भने।
मेलम्चीको दैनिक १७ करोड लिटर पानीमा छेउका याङ्ग्री र लार्के खोलाबाट थप १७/१७ करोड लिटर पानी जम्मा गरी लामो समयसम्म काठमाडौंको जल अभाव हल गर्ने वाचा धेरै सरकारहरूले गरिरहेका छन्। तर २०७८ सालको विनाशकारी बाढीले अहिले मेलम्चीको १७ करोड लिटर पानी पनि १२ महिनाभर उपलब्ध गराउन सकेको छैन। “पहिले क्षतिग्रस्त हेडवर्क्सको सट्टा त्यहाँबाट करिब ९०० मिटर टाढा अर्को ठाउँमा नयाँ हेडवर्क्स बनाउने अध्ययन र डिजाइन कार्य चलिरहेको छ,” उपाध्यायले बताए। मेलम्ची खानेपानी विकास समितिका सूचना अधिकारी मधु तिमिल्सिनाले भने त्यस्तो डिजाइन सेप्टेम्बर महिनामा सकिने र त्यसपछि निर्माणका काम सुरु हुने अपेक्षा छ।
