साउदी अरबले पाँचवटा विभिन्न पेशाका लागि नेपाली कामदारहरूको सीप परीक्षण अनिवार्य गर्ने निर्णय गरेपछि श्रम क्षेत्रमा नयाँ तरङ्ग उत्पन्न भएको छ। नेपालले सीप परीक्षण सुरु गर्न केही समय आवश्यक पर्ने भन्दै तत्काल कार्यान्वयन नगर्न आग्रह गर्दै परराष्ट्र मन्त्रालयमार्फत साउदी सरकारलाई पत्राचार गरेको छ, अधिकारीहरूले जनाएका छन्। यसबीच नेपालले साउदी पक्षसँग कूटनीतिक वार्ता गर्दै आवश्यक तयारी एकसाथ अघि बढाउनुपर्ने सुझाव एक श्रम विशेषज्ञले दिएका छन्। कतिपयले साउदीले छिट्टै नै यो प्रक्रिया सुरु गर्दा नेपाललाई समस्या आउन सक्ने चिन्ता व्यक्त गरेका छन्। विशेष गरी अप्रशिक्षित तथा अर्धप्रशिक्षित नेपाली कामदारका लागि साउदी अझै आकर्षक रोजगारी गन्तव्यको रुपमा रहेको छ।
साउदी अरबले जारी गरेको सूचनाअनुसार तत्काल सीप प्रमाणीकरण गरेर नेपाली कामदार पठाउन नेपाल सक्षम नभएको युवा, श्रम तथा रोजगार मन्त्रालयका अधिकारीहरूले बताएका छन्। “हालको सूचनाअनुसार हामी त्यो गर्न असमर्थ छौँ। त्यसैले तत्कालका लागि स्थगन गर्न आग्रह गरिएको छ र मन्त्रीज्यू तथा साउदीका राजदूतबीच यस विषयमा संवाद भएको छ,” मन्त्रालयका प्रवक्ता पीताम्बर शर्माले बताए। साउदी र नेपाली निजी क्षेत्रका व्यवसायीबीच यस विषयमा समझदारी भएको बताइएको छ। “यो निर्णय पर्याप्त परामर्शबिनै लिइएको हो। सरकारले पनि छलफल गरी कसरी सीप प्रमाणीकरण गरेर कामदार पठाउन सकिन्छ भन्ने बुझ्नुपर्ने हुन्छ। त्यसैले हामीले परराष्ट्र मन्त्रालयमार्फत साउदी पक्षलाई पत्राचार गरेका छौँ,” प्रवक्ता शर्माले स्पष्ट पार्दै भने।
उनका अनुसार, नेपालको अनुरोधमा साउदीबाट अहिलेसम्म जवाफ प्राप्त भएको छैन। व्यवसायीहरूबीच ‘बीटूबी’ (व्यवसायी-व्यवसायी) सम्झौतामा आधारित निजी संस्थासँग सीप प्रमाणीकरणको व्यवस्था गर्ने विषयमा सरकारले चासो राखेको एक अधिकारीले बताए। “दुई देशका निजी संस्था बीच सम्झौता कानुनअनुसार हुनुपर्छ। सीप प्रमाणीकरण गर्दा नेपाली कामदारमा थप आर्थिक बोझ नपरोस् भन्ने पनि ध्यान दिनुपर्छ,” उनले भने।
साउदीले नेपालमा सीप प्रमाणीकरण कार्यक्रम सञ्चालन घोषणा गर्दा खुशी व्यक्त गरेको छ। यस कार्यक्रमको उद्देश्य दक्ष कामदारहरूले साउदीमा आवश्यक व्यवसायिक मापदण्ड पूरा गरेको सुनिश्चित गर्नु हो। “यो कार्यक्रम औपचारिक रूपमा १७ जुन २०२६ देखि पाँच पेशामा लागू भएको छ र क्रमशः अन्य पेशामा पनि विस्तार गरिनेछ,” सूचना उल्लेख छ। प्रमाणीकरण प्रक्रियामा प्रत्यक्ष मूल्याङ्कन हुनेछ र प्रत्येक सीप प्रमाणीकरणका लागि ५० अमेरिकी डलर शुल्क लाग्नेछ। “सीप परीक्षणमा सिर्जना गरिएका काममध्ये एक रोज्नुपर्छ, त्यसपछि उपयुक्त स्थान र मिति छानेर मूल्याङ्कनमा सहभागी हुनुपर्नेछ,” प्रक्रियामा भनिएको छ।
साउदीले तल उल्लेखित पाँच प्रकारका कामका लागि सीप परीक्षण अनिवार्य गरेको छ: लोड र अनलोड कामदार, ह्वीलब्यारो कामदार, निर्माण कामदार, र निर्माण कार्यमा संलग्न कामदार।
साउदीको सुधारका उपायमा लागेको बताएकी श्रम विशेषज्ञ एमिना पौडेलले भनिन्, “यो कदम अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा श्रम शोषणका आरोप नल्याउनका लागि उठाइएको होलाजस्तो छ।” उनले थपिन्, “यदि हामी यो स्वीकार गरेनौं भने उनीहरूले अर्को देशमा गएर कामदार लैजान सक्छन्।”
नेपालले श्रम कूटनीतिक संवाद अघि बढाउनु आवश्यक छ र कति र कस्तो कामदार चाहिन्छ भन्ने विषयमा पहिला नै तयारी सुरु गर्नुपर्छ। यसले साउदीलाई पनि विश्वसनीय बनाउनेछ।
