सामाजिक सञ्जालमा विदेश जाने एक व्यक्तिको तस्वीर भाइरल भईरहेको छ। कम उमेरमै रोजगारीका लागि विदेश जानुपर्ने बाध्यता समेटिएको भावुक पोस्टहरू व्यापक रूपमा फैलिएका छन्। एउटा वृद्धले करिब १३–१४ वर्ष जस्तो देखिने युवकलाई माला लगाइरहेका छन्। पृष्ठभूमिमा त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल देखिएकोले उनी विदेश जाँदै हुनुको स्पष्ट छ। सो तस्वीर सामाजिक सञ्जालमा निकै फैलिएको छ। घरको बाध्यता कारण नागरिकतामा उमेर वृद्धि गरेर विदेश गएको अनुमान गर्ने मानिसहरू छन् भने केहीले यसलाई एआईबाट सिर्जित फोटो भनी शंका जनाएका छन्। धेरैले यो वास्तविक ठान्दै भावुक प्रतिक्रिया दिएका छन्। तर सत्य के हो? भिजुअल अनुसन्धानबाट उक्त फोटो र यसको वास्तविकता उजागर गरिएको छ। उनी विदेश नै गएका हुन् र भाइरल फोटो पनि वास्तविक नै हो। तर पोस्टमा गरिएको केही दाबीहरू गलत छन्।
“००० हाम्रो लहान राम्रो लहान” नामक फेसबुक पेजबाट १८ असार साँझ ७:५० बजे तस्वीर अपलोड गरिएको हो। त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल अगाडि उभिएर घाँटीमा नेपालको झण्डा बाँधेको ती युवालाई एक वृद्धले कलेजी रङको खादा ओडाइरहेका छन्। परोपकारी पेजमा पारिवारिक बाध्यता कारण सानै उमेरमा मलेसिया जान बाध्य भएको उल्लेख गरिएको छ। पोस्टमा लेखिएको छ, ‘मलेसिया जाने बाध्यताका कारण यति कम उमेरमै जिम्मेवारीको ठूलो पहाड चढ्नुपरेको।’ सो पेजले उनको उमेर १३ देखि १६ वर्ष मात्र भएको दाबी गरेको छ। खेलकुद र पढाइको उमेरमा परिवारको पेट पाल्न मलेसिया जान बाध्य भएको भनिएको छ।
फेसबुक पेजबाट पोस्ट गरिएको उनको फोटो विभिन्न पटक गुणस्तर सुधार गरेर पुनः पोस्ट गरिएको जस्तो देखिन्छ। यी फोटोहरू नियमित जस्तो छैनन्। यद्यपि ती व्यक्ति साँच्चै कम उमेरका र सजिला देखिन्छन्। यस आधारमा प्रयोग गरिएको एआई जाँच उपकरणहरूले उक्त फोटो एआई निर्मित नभएको निष्कर्ष निकालेका छन्। अन्य सामाजिक सञ्जालहरूमा पनि सो फोटो प्रयोग गरी भावुक पोस्टहरू देखिन थालेका छन्।
थप खोजीमा केही फेसबुक पेज र प्रयोगकर्ताहरूले ती युवाको नाम सुनिल कुमार यादव रहेको र उनी २३ वर्षका भएको जानकारी दिएका थिए। निर्वाचनमा उनी म्यादी प्रहरीको रूपमा कार्यरत र कक्षा १२ सम्म अध्ययन गरेका पाइयो। तलका खोजीमा (सुनिल कुमार, सुनिल यादव, सुनिल कुमार यादव) लगायतका किवर्डहरू राखेर गुगल र सामाजिक सञ्जाल (फेसबुक, इन्स्टाग्राम, टिकटक) मा खोज्दा @sunildiljale321 युजरनेम भएको टिकटक खाता भेटिएको छ। फेसबुक अकाउन्ट पनि फेला पर्यो, जसमा राखिएका फोटोहरू टिकटकमा भएका फोटोहरूसँग मिल्दोजुल्दो छन्। फेसबुक अकाउन्ट सक्रिय नभए पनि टिकटकमा सन् २०२२ सेप्टेम्बर ९ देखि सयौं पोस्ट गरिएका छन्। हालैका भिडियोहरूमा आफू मलेसिया गएको र त्यहाँ काम गरिरहेको देखाइएका छन्। सन् २०२६ जनवरी २९ मा अपलोड गरिएको भिडियोमा उनले आफ्नो नाम सुनिल कुमार यादव हो भन्दै आफू निर्वाचन प्रहरीमा चयन भएको देखाएका छन्।
उनको उमेर र ठेगाना पत्ता लगाउनु पनि आवश्यक थियो। टिकटकमा कमेन्ट गर्ने प्रोफाइलहरूको जाँच गर्दा @rabin.kr.sharma नामक टिकटक अकाउन्टबाट एउटा भिडियो भेटियो, जहाँ भिडियोमा देखिने व्यक्तिले सुनिल आफ्नो भाइ हो र उनी सहजौलि भन्ने ठाउँका हुन् भनी मैथिली भाषामा बताए। सहजौलि बाराबाट करैयामाई गाउँपालिका–१ भित्र पर्ने कुरा पुष्टि भयो। त्यहाँका स्थानीय जनप्रतिनिधि दिपक प्रसाद पासवानसँग सम्पर्क गर्दा उनले सुनिलको छिमेकी रहेको र तथ्याङ्क पुष्टि गरे। सुनिलका पिता गगनदेव यादव हुन् भने उनी २३ वर्ष नजिकको उमेरका छन्भने बताए। सुनिल असार १७ गते मलेसिया प्रस्थान गरेको जानकारी दिपक पासवानले दिए।
त्यस्तै सो क्षेत्रको श्री जन सामुदायिक माध्यमिक विद्यालयका प्रधानाध्यापक रामबाबु प्रसाद यादवसँग सम्पर्क गर्दा उनले सुनिल सहजौलिको भएको र विदेश गएको पुष्टि गरे। सुनिलले गत वर्ष कक्षा १२ उत्तीर्ण गरेको पनि प्रधानाध्यापक यादवले जानकारी गराए। उनका अनुसार सुनिल दुई दाजुभाइ र एक बहिनी गरी तीन छोरा छन्। दाइ पनि विदेशमा छन्। सुनिलकी आमा सानैमा बितिसक्नु भएको छ। अहिले घरमा बुबा र बहिनी मात्र छन्। बहिनी १२ कक्षामा पढ्दैछिन् र बाबु खेतीपाती गर्नुहुन्छ।
विदेश जानका लागि कति उमेर चाहिन्छ? नेपालको कानुन अनुसार १६ वर्ष उमेर पूरा भएपछि नागरिकता प्रमाणपत्र लिन सकिन्छ। त्यसपछि आफ्नै नाममा साधारण (वयस्क) पासपोर्ट बनाउन पाइन्छ। वैदेशिक रोजगार ऐन, २०६४ अनुसार १८ वर्ष पुग्नु नपुगेका नेपालीहरूलाई वैदेशिक रोजगारको लागि पठाउन सकिंदैन। विदेश जान १८ वर्ष वा सोभन्दा माथि उमेर मात्रै आवश्यक छ। त्यसैले सुनिल १८ वर्षभन्दा माथिका छन्। सामाजिक सञ्जालमा भाइरल दाबी जसले उनलाई कम उमेरको देखाउँछ, गलत छ। हालका दिनहरूमा उनका नाममा नक्कली टिकटक अकाउन्टहरू बनाउने क्रम बढेको छ। यी अकाउन्टहरूले उनका भिडियो डाउनलोड गरी पुनः अपलोड वा तस्वीरहरू पोस्ट गरिरहेका छन्।
