करिब दुई महिना अघि तातोपानी नाकाबाट चीनबाट आयात गरिएको धनियाँमा ‘खप्रा बीटल’ नामक कीराको पहिचान भएपछि करिब ३० टन धनियाँ भइसकेको छ। कृषि मन्त्रालयअन्तर्गतको प्लान्ट क्वारन्टीन तथा विषादी व्यवस्थापन केन्द्रले चिनियाँ पक्षसँग “केही आयात सर्तहरू” निर्धारण गरिएको जानकारी दिएको छ। तीमध्ये शत्रु जीवमुक्त हुनुपर्ने लगायत अन्य आवश्यक कागजातहरू अपूरा रहेको पनि बताइएको छ। देशमा प्रवेश गरेमा जैविक विविधता र कृषि क्षेत्रमा नोक्सानी पुर्याउन सक्ने ती कीरालाई शत्रु जीव भनेर चिनिन्छ।
खप्रा बीटल बीटल जातिभित्र पर्ने कीरा हो र दक्षिण एसियाली भूभागमा पहिलेदेखि नै पाइन्छ, तर नेपालमा अहिले सम्म यो कीरा भित्रिएको छैन भनी केन्द्रका वरिष्ठ बाली संरक्षण अधिकृत रोशन अधिकारीले बताएका छन्। “ट्रोगोडर्मा ग्रानारियम” वैज्ञानिक नाम रहेको यस कीरालाई अत्यन्त खतरनाक शत्रु जीव मानिन्छ। “खप्रा बीटल एक पटक प्रवेश गरेपछि भण्डारण गरिएका धान, मकै, गहुँ लगायतका अन्नमा समेत सङ्क्रमण फैलाउन सक्छ,” उनले भने।
अन्तराष्ट्रिय स्तरमा मिचाहा प्रजातिको रूपमा समेत हेरीन्छ। यो कीरा लामो समयसम्म खानापिना बिना पनि सुस्त अवस्थामा बस्न सक्ने भएकाले नियन्त्रण गर्न निकै कठिन छ। “त्यसैले आयातित खाद्यान्नबाट यस्ता शत्रु जीवहरू भित्रिने जोखिम नभएको सुनिश्चित गर्न नमुना परीक्षण गरिन्छ। परीक्षण पास भएपछि मात्र आयातका लागि अनुमति दिने गरिन्छ,” अधिकारीले बताए।
व्यावसायिक र किसानहरूद्वारा हुने भण्डारणमा समेत यसले व्यापक नोक्सानी पुर्याउने खतरा छ। कीटविज्ञ डा. रेशमबहादुर थापाले खप्रा बिटललाई भित्रिन नमिल्ने सावधानी अपनाउन सुझाव दिएका छन्। “हामीले अध्ययन गर्दा केही ठाँउहरूमा यसको उपस्थिती फेला पर्यो, तर नेपालमा यो प्रजाति व्यापक छैन। प्रवेश गरेमा हाम्रो अन्न भण्डारलाई ठूलो हानी हुने खतरा छ,” डा. थापाले बताए।
