कम्युनिस्ट पार्टीहरूको वैचारिक शून्यता र आगामी चुनौतीहरू

समाचार सारांश नेपालका कम्युनिस्ट पार्टीहरूले फागुन २१ को निर्वाचनपछि वैचारिक शून्यताको सामना गरिरहेका छन् र स्पष्टता साथै आगामी कार्ययोजना छैन। प्रतिनिधिसभामा कम्युनिस्टहरूले ४४ सिट जितेका छन् र पार्टी एकता भए वामपन्थीहरू प्रमुख प्रतिपक्षी बन्न सक्ने सम्भावना छ। २०८४ सालमा हुने स्थानीय तथा प्रदेश चुनावमा वामपन्थीहरूले नीतिगत दबाव र राजनीतिक चुनौतीहरूको सामना गर्नुपर्नेछ र त्यसका लागि योजना आवश्यक छ। जब कोही मानिस कता जाने र के गर्ने स्पष्ट हुन नसक्दा अल्मलिन्छ, त्यहींबाट शून्यता शुरु हुन्छ। नेपालका कम्युनिस्ट पार्टीहरू फागुन २१ को निर्वाचनपछिको अवस्थामा वैचारिक शून्यवादमा फसेका छन्। अब कहाँ जाने? के गर्ने? यी प्रश्नहरूमा कम्युनिस्ट नेताहरूमा कुनै स्पष्टता छैन। उनीहरू अलमलमा छन् र शून्यताको सामना गरिरहेका छन्। उनीहरूका अगाडि एक भयानक ‘ब्ल्याकहोल’ खुलिरहेको छ।

किपी शर्मा ओली नेतृत्वको नेकपा एमाले आफ्नो अध्यक्षको रिहाइका लागि आन्दोलन गर्ने आशय व्यक्त गर्दैछ। तर, अदालतले म्याद थप गरेपछि यो मुद्दा ‘सब–जुडिस’ बन्न पुगेको छ। विगतमा अदालतको नैतिक धरातल कमजोर भएको विषय आन्दोलनले कमजोर पार्दछ भन्ने कुरा रवि लामिछानेको पक्राउपछि स्पष्ट भइसकेको छ। त्यसबेलामा रास्वपाले अदालत बिरुद्ध आन्दोलन गर्न खोजेको थियो तर पछि पछि हट्यो। ओलीको गिरफ्तारीको विरोध गर्ने कामलाई ‘प्रतिक्रियात्मक राजनीति’ मानिन्छ। आफ्ना अध्यक्षलाई बचाउँदा उनको पक्षमा आवाज उठाउनु स्वाभाविक हो। तर, अब एमाले नेताहरूले फागुन २१ पछिको नयाँ राजनीतिक अवस्था अनुसार आफैंले के गर्ने र के योजना बनाउने भन्ने कुरामा स्पष्ट हुनुपर्छ।

प्रचण्ड नेतृत्वको नेकपा अहिले थलिएको अवस्था छ। माधवकुमार नेपालसँग पार्टी एकताको पछि ‘माओवादी’ नाम हटेको छ। फागुन २१ को चुनावमा खराब नतिजा आएपछि पार्टी माथिबाट तलसम्म निराशाको बादल छाएको छ। कार्यकर्ताहरू निराश र बेरोजगार छन्। नेताहरू निरुत्साहित छन्। सीपी गजुरेल, जनार्दन शर्मा, राम कार्की लगायतका ‘विद्रोह’ले प्रचण्ड नेतृत्वलाई कमजोर बनाएको छ। ओली र प्रचण्डको पार्टीलाई नै यस्तो अवस्थामा देख्दा अन्य साना कम्युनिस्ट समूहहरूको अवस्था कस्तो होला त? मोहन वैद्यको क्रान्तिकारी पार्टी, चित्रबहादुर केसीको जनमोर्चा, बाबुराम भट्टराई र जनार्दन शर्माहरूको प्रलोपा, नारायणमान बिजुक्छेको नेमकिपा, नेत्रविक्रम चन्द (विप्लव) को सानो नेकपादेखि विभाजित वाम समूहहरू सबै आफैंमा दुःखका कथा बोकेका छन्।

कम्युनिस्ट नेताहरूको विचार एउटै भए पनि आपसमा मिल्न सक्दैनन्, भने मिल्दा पनि एकअर्काविरुद्ध षड्यन्त्र गर्छन्। कम्युनिस्टहरूमा आपसमा नमिल्ने जातिप्रथा रहेको छ। एउटाले अर्कोलाई विभिन्न संज्ञा लगाएर आरोप लगाउने पुरानो समस्या छ। फरक विचारलाई बहाना बनाएर आफ्नो चुलो अलग बनाएर छुट्टिने प्रथा कम्युनिस्टहरूको खानदानी परम्परा हो। सीपी मैनाली, ऋषि कट्टेल, मोहनविक्रम र मोहन वैद्यका अलग–अलग समूह छन्।

अन्ततः, कम्युनिस्टहरूले किन एउटै ठाउँमा बसेर जनताको सेवा गर्न सकेनन् वा सकेका छैनन्? यही मनोवैज्ञानिक प्रश्न हो। तर, यो प्रश्न हल गर्न गाह्रो छ। नेपालका कम्युनिस्ट नेताहरू आपसमा मिल्दै न मिल्ने भविष्य बोकेका छन्। विचार र व्यवहारमा फरक नभए पनि व्यक्तिगत सम्बन्ध खराब रहन्छ। अपशब्द र द्वेष प्रहरी अलग हुँदैन। वैचारिक शून्यता र सांस्कृतिक विचलन एमाले, माओवादी, नेकपा वा जुनसुकै नाममा भए तापनि सबै कम्युनिस्ट पार्टीहरूमा अहिले देखिएको साझा समस्या वैचारिक शून्यता हो।

कम्युनिस्ट नेता धेरै छन्, तर नीति र कार्यक्रम छैन। जनताको बीचमा के गर्ने भन्ने थाह छैन। त्यसैले सोपा बनाउँदा नीतिगत कार्यक्रम र कार्ययोजना पनि तयार गर्नुपर्छ। जसरी बालेन सरकारले १०० बुँदे योजना ल्यायो, त्यसरी वामपन्थीहरूले पनि स्पष्ट कार्ययोजना सार्वजनिक गर्नुपर्छ। कार्ययोजनाबिना अघि बढ्न सकिँदैन।

अन्त्यमा, प्रार्थना गरौं – हे भगवान्! नेपालका कम्युनिस्टहरूले सद्बुद्धि पाउन्!