मध्यपूर्वको अत्यन्त संवेदनशील र महत्वपूर्ण जलमार्ग स्ट्रेट अफ होर्मुजमा लामो समयदेखिको अवरोधपछि विश्वव्यापी रूपमा अर्को प्रमुख जलमार्गप्रतिको चासो बढ्न थालेको छ। यसै सन्दर्भमा, दक्षिणपूर्वी एसियामा रहेको स्ट्रेट अफ मलाकाप्रति आकर्षण बढेको देखिन्छ, जसलाई संयुक्त राज्य अमेरिकाले राखेको एउटा प्रस्तावले पुष्टि गरेको छ। सोमबार भएको रक्षा सम्झौतापछि अमेरिकाले इन्डोनेशियाको आकाशमार्गमा निर्बाध सैन्य उडानहरू चलाउन अनुमति दिनुपर्ने प्रस्ताव राखेको र यस विषयमा इन्डोनेशियाली अधिकारीहरूले पनि यसलाई स्वीकार गरेका छन्। तर, इन्डोनेशियाको विदेश मन्त्रालयले यसबारे निर्णय अझै बाँकी रहेको जनाएको छ। विज्ञहरूले भने यस कदमले भूराजनीतिक प्रभाव पार्ने प्रतिक्रिया दिएका छन्।
स्ट्रेट अफ मलाका के हो र किन यसको महत्त्व छ? यूकेस्थित इन्टर्न्याश्नल इन्स्टिट्यूट फर स्ट्रेटेजिक स्टडिजका एक क्षेत्रीय विशेषज्ञ अजिफा अस्ट्रिनाले गरेको एक अध्ययन अनुसार, यो जलमार्ग मध्यपूर्व, युरोप र पूर्वी एसियाबीचको व्यापारका लागि अत्यन्त महत्वपूर्ण छ। अमेरिकाको इलिनोई युनिभर्सिटी, अर्बाना च्याम्पेनमा अध्ययनरत अस्ट्रिना भन्छिन्, “स्ट्रेट अफ मलाका हिन्द महासागर र प्रशान्त महासागरलाई जोड्ने सबैभन्दा छोटो र प्रभावकारी समुद्री मार्ग हो, जसले यसलाई मध्यपूर्व, युरोप, र पूर्वी एसियाका बीचको व्यापारमा अपरिहार्य बनाएको छ।”
सिङ्गापुर नजिकै फिलिप्स च्यानलमा रहेको यो जलमार्गको सबैभन्दा साँघुरो भाग करिब २.८ किलोमिटर फराकिलो छ। अमेरिकाको एनर्जी इन्फर्मेशन एड्मिनिस्ट्रेशन (ईआईए) ले सार्वजनिक गरेको पछिल्लो प्रतिवेदनअनुसार, सन् २०२५ को पहिलो छ महिनामा स्ट्रेट अफ मलाकामार्फत २ करोड ३२ लाख ब्यारल तेल ढुवानी भएको छ, जुन यस क्षेत्रबाट गरिने कुल तेल आपूर्तिको करिब २९ प्रतिशत हिस्सा हो।
स्ट्रेट अफ मलाकाको महत्त्व आर्थिक मात्र नभई बढ्दो भूराजनीतिक संवेदनशीलताका कारण पनि उच्च छ। एक विशेषज्ञ बाल्सी भन्छन्, “चीन, अमेरिका र भारतबीच समुद्री प्रभुत्वका कारण थपने तनावले यो जलमार्गमार्फत् हुने आवागमनमा गम्भीर अवरोध ल्याउन सक्छ।” अस्ट्रिनाले अमेरिकी सैन्यहरूको इन्डोनेशियाली हवाई क्षेत्रमा बढ्दो पहुँचको सम्भावनाले दीर्घकालीन रूपमा सकारात्मक नभएको परिणाम ल्याउनसक्ने चेतावनी दिएकी छन्।
उनले थपिन्, “यस्तो कदमले तत्काल व्यापारमा प्रभाव परे पनि नपर्ला, तर दीर्घकालीन रूपमा यसले संरचनागत रूपमा यसलाई अस्थिर बनाउने खतरा राख्छ।” उनका अनुसार, “सबैभन्दा ठूलो चिन्ता दीर्घकालीन तनाव कसरी वृद्धिहो हुने र त्यो स्थिति कस्तो हुन्छ भन्ने विषय हो।”
