वैज्ञानिकहरूले ६० वर्षपछि अस्ट्रेलियाको दुर्गम क्षेत्रमा लोप भइसकेको दुर्लभ बिरुवा ‘टिलोटस सेनारियस’ फेला परेको पुष्टि गरेका छन्। एरन बिनले मोबाइलबाट खिचेको तस्बिर ‘आईन्याचुरिस्ट’ मा अपलोड गरेपछि वनस्पतिविद् एन्थोनी बिनले बिरुवा पहिचान गरेका थिए। यो बिरुवा ‘अति संकटापन्न’ सूचीमा सारिएको छ र यसको संरक्षणका लागि विशेष बजेट र योजना बनाउन बाटो खुलेको छ।
४ वैशाख, काठमाडौं। वैज्ञानिकहरूले झन्डै ६० वर्षदेखि संसारबाट पुरै लोप भइसकेको ठानिएको एक दुर्लभ बिरुवा अस्ट्रेलियाको दुर्गम क्षेत्रमा फेला पारिएको छ। एउटा चरा अध्ययन गर्ने व्यक्तिले आफ्नो मोबाइलबाट खिचेको तस्बिर प्रकृतिसम्बन्धी डिजिटल प्लेटफर्म ‘आईन्याचुरिस्ट’ मा अपलोड गरेपछि यो ऐतिहासिक पुनरुत्थान सम्भव भएको हो। यस खोजले आधुनिक जैविक विविधता अनुसन्धान र संरक्षणमा सर्वसाधारण नागरिक र स्मार्टफोनको भूमिका कत्तिको महत्वपूर्ण हुँदै गएको छ भन्ने कुरा प्रमाणित गरेको छ।
एरन बिन नामक एक व्यावसायिक हर्टिकल्चरलिस्ट अस्ट्रेलियाको क्वीन्सल्याण्डस्थित एउटा दुर्गम आउटब्याक क्षेत्रमा चराहरूको खुट्टामा पहिचानको पट्टा बाँध्ने काममा संलग्न थिए। त्यही क्रममा उनले त्यहाँ एउटा अनौठो झाडी प्रजातिको बिरुवा देखेर यसको तस्बिर खिचे। पछि मोबाइल सञ्जाल उपलब्ध भएपछि उनले त्यो तस्बिर प्रकृतिप्रेमीहरूको वेबसाइट ‘आईन्याचुरिस्ट’ मा सेयर गरे। त्यस प्लेटफर्ममा करोडौँ तस्बिरहरूको बीचमा क्वीन्सल्याण्ड हर्बेरियमका वनस्पतिविद् एन्थोनी बिनको ध्यान त्यो तस्बिरमा पर्यो। उनले यसलाई वैज्ञानिक जगतमा ‘टिलोटस सेनारियस’ भनिने दुर्लभ बिरुवा भएको पहिचान गरे।
यो बिरुवा सन् १९६७ देखि प्रकृतिमा कतै फेला नपरेको र पूर्ण रूपमा लोप भइसकेको मानिएको थियो। रोचक कुरा के छ भने वनस्पतिविद् एन्थोनी बिन आफैले एक दशकअघि यस प्रजातिको पहिलो पटक पुराना संकलनका आधारमा वैज्ञानिक नामकरण र विवरण लेखेका थिए। ‘अस्ट्रेलियन जर्नल अफ बोटनी’ मा प्रकाशित यस पुनरुत्थानको विवरण अनुसार यो बिरुवा एउटा सानो नाजुक झाडी हो, जसमा गुलाबी र बैजनी रंगका फूलहरू फुल्ने गर्दछन्। यी फूलहरूले अन्तरिक्षमा साना आतिशबाजीसँग समान देखिन्छन्। यो बिरुवा अस्ट्रेलियाको उत्तरी क्षेत्रका ‘गल्फ अफ कार्पेन्टेरिया’ को विकट र चट्टानी भूभागमा मात्र पाइन्छ।
