उब्रिएको भात तताएर खानाले स्वास्थ्यमा असर पुर्‍याउन सक्छ, के हो ‘फ्राइड राइस सिन्ड्रोम’?

यो समस्या ज्यान जानेसम्मको गम्भीरता राख्दैन। धेरै मानिसहरूलाई चिकित्सा उपचार बिना पनि यो रोग निको हुन्छ। फ्राइड राइस सिन्ड्रोम भनेको पकाइएको भातमा फस्टाउने ब्याक्टेरिया ब्यासिलस सेरियसबाट हुने खाद्य विषाक्तता हो। बी. सेरियसले उत्पादन गर्ने विषाक्त पदार्थले खाना तताउँदा पनि बिरामी बनाउन सक्छ। नेपाली भान्सामा दैनिक रूपमा पकाउने मुख्य खाना प्राय: चालमको भात नै हुन्छ। कतिपयको भान्सामा दिनभर दुई छाक भात वा कम्तीमा पनि एक छाक ताहै पक्कै हुन्छ। यसरी पकाइने खाना राख्दा कहिलेकाहीं उब्रिने समस्या हुन्छ। कतिपयले बिहान र बेलुकाको खाना एकैपटक पकाउने चलन पनि छ। बाँकी रहेको भातलाई केही घण्टा पछि ‘फ्राइड राइस’ बनाएर खाने चलन धेरैलाई छ। आजको व्यस्त जीवनशैलीमा यसले सुविधा प्रदान गर्दछ। तर यो केवल समय बचत मात्र गर्दैन, यदि सावधानी अपनाएन भने स्वास्थ्यमा समस्या निम्त्याउन सक्छ।

बाँकी रहेको खाना समय बचत मात्र गर्दैन, व्यस्त जीवनलाई पनि सजिलो बनाउँछ। चाहे कार्यालयको व्यस्त रात होस् या अघिल्लो दिनबाट अर्डर गरिएको खाना, फ्रिजबाट भातको कचौरा तताउनु सबैभन्दा सजिलो र सुरक्षित विकल्प जस्तै देखिन्छ। तर हामीले सोचेको कुरा केवल सुविधाजनक तरिका मात्र हो भने अनजानेमै ठूलो स्वास्थ्य जोखिम हुन सक्छ। विशेषगरी, भात त्यो खाना हो जसमा केही सतर्कता अपनाउनु अनिवार्य छ। यदि यो धेरै समयसम्म सामान्य तापक्रममा राखियो भने, पुनः तताउँदा पनि पेट खराब हुन सक्छ। ‘फ्राइड राइस सिन्ड्रोम’ नाम सुन्दा मजाक लाग्न सक्छ, तर यो वास्तवमा पकाइएको भातमा फस्टाउने ब्याक्टेरिया ब्यासिलस सेरियस (बी. सेरियस) बाट हुने खाद्य विषाक्तता हो। यसको अर्थ यो होइन कि बाँकी रहेको भात फाल्नु पर्छ। सही तरिकाले सुरक्षित भण्डारण गरेर सेवन गर्न सकिन्छ।

फ्राइड राइस सिन्ड्रोम के हो? यो नाम ब्यासिलस सेरियस नामक ब्याक्टेरियाबाट हुने खाद्य विषाक्तताको लागि प्रयोग गरिन्छ, जुन प्रायः माटोमा पाइने ब्याक्टेरिया हो। यो ब्याक्टेरिया फ्राइड राइस मात्र नभएर पकाएको भात, पास्ता वा ग्लुकोजयुक्त अन्य खाद्यान्नमा पनि वृद्धि गर्न सक्छ। यसले फस्टिनको लागि उपयुक्त वातावरण चाहिन्छ। साल्मोनेला र इकोलाई जस्ता सामान्य ब्याक्टेरियाभन्दा यसले फरक र बढी खतरनाक प्रभाव पार्न सक्छ। खाना तताउँदा पनि यसको विषाक्त पदार्थले रोग निम्त्याउन सक्छ। बी. सेरियस स्पोर उत्पादन गर्दछ जुन उच्च तापक्रममा पनि बाँच्न सक्षम हुन्छ। माइक्रोवेभमा तताउँदा वा उमाल्दा पनि यो पूर्ण रूपमा नष्ट हुँदैन। पुनः तताउँदा ब्याक्टेरिया मर्न सक्छ, तर तिनीहरूले छोडेका विषाक्त पदार्थहरू अझै पनि बिरामी बनाउने जोखिम राख्छन्।