दैनिक जीवनमा थोरै भए पनि शारीरिक गतिविधि बढाउँदा स्वास्थ्यमा दीर्घकालीन फाइदा हुन्छ। कहिलेकाहीँ बिहान हिँड्न निस्कन मलाई निकै संघर्ष गर्नुपर्छ, तर म फलस्वरूप निस्कने प्रयास गर्छु किनभने मलाई थाहा छ त्यो मेरो लागि धेरै लाभदायक छ। व्यायामले हाम्रो शरीर मात्रै होइन, मस्तिष्क, स्मरण शक्ति र समग्र स्वास्थ्यमा पनि सकारात्मक प्रभाव पार्छ भन्ने कुरा म हालैका अनुसन्धानकर्ताहरूसँग कुराकानी गर्दा थाहा पाएँ। त्यसैले अनिवार्य छैन कि हामीले सघन व्यायाम मात्र गर्नुपर्छ। एक नयाँ अध्ययनले देखाएको छ कि थोपा थोपा व्यायाम पनि स्वास्थ्य र दीर्घायुमा ठूलो असर गर्न सक्छ। दैनिक ५ मिनेट हलुका व्यायामहरू—जस्तै बिस्तारै हिँड्न, साइकल चलाउन वा भर्याङ चढ्न—ले अल्पायुबाट हुने १० मध्ये एक मृत्यु रोक्न सक्ने र लाखौं मानिसको आयु बढाउन सक्षम छ।
तर यस अध्ययनले भन्न खोजेको छैन कि केवल पाँच मिनेट व्यायाम गर्दा तपाईं पूर्ण स्वस्थ हुनुहुनेछ। केही नगर्नेभन्दा अलिकति व्यायाम गर्नु नै बढी लाभदायक र व्यवहारिक छ, र थोरै शारीरिक गतिविधिले पनि समग्र स्वास्थ्यमा सुधार ल्याउँछ। सक्रिय र तन्दुरुस्त मानिसहरूका लागि ५ मिनेटको अतिरिक्त व्यायामले सानो मात्र लाभ पुर्याउँछ, तर कम सक्रियहरूका लागि यसले ठूलो लाभ दिन सक्छ। “शारीरिक गतिविधिले उच्च तनाव र थकान कम गर्न धेरै फाइदाजनक हुन्छ,” अमेरिकाको रोड आइल्यान्ड विश्वविद्यालयका शारीरिक चालसम्बन्धी उपप्राध्यापक निकोल लोगन भन्छन्। “हामी बुझ्छौं कि शारीरिक गतिविधि, मांसपेशीको शक्ति र गुणस्तर, र हड्डीको मजबुती दीर्घायु र स्वस्थ जीवनका संकेत हुन्।”
नयाँ अध्ययनमा बेलायत, अमेरिका र स्क्यान्डिनेभियाका १ लाख ५० हजार वयस्कहरू समावेश थिए। “दैनिक पाँच मिनेटको लघु शारीरिक गतिविधिले अल्पायु मृत्युमा ठूलो प्रभाव पार्छ,” नर्वेजियन स्कूल अफ स्पोर्टका प्राध्यापक अल्फ एकलून्डले भने। उनले जनसंख्या स्तरमा पाँच मिनेट व्यायामले स्वास्थ्यमा ठूलो लाभ पुर्याउँछ भनेर उदाहरण दिइसकेका छन्। वयस्कले विश्व स्वास्थ्य संगठनले सिफारिस गरेको हप्तामा १५० मिनेट व्यायाम गर्नुपर्ने उनको भनाई छ। तर जिम जान वा खेलकुद गर्न नसक्नेहरूका लागि पनि दैनिक पाँच मिनेट व्यायामले लाभ पुर्याउँछ भन्ने अध्ययनले देखाएको छ।
निष्क्रियता घटाउनु पनि लाभदायक पाइयो। दिनभरि निरुत्साहित भएर बस्ने समयलाई ३० मिनेटले घटाउँदा औसत मानिसहरूमा अल्पायु मृत्यु ७% ले कम हुन्छ भन्ने पुष्टि भयो। शारीरिक निष्क्रियता दीर्घकालीन रोग र अल्पायु मृत्युका लागि जोखिम कारक हो। एकलून्डले निरन्तरता महत्त्वपूर्ण रहेको बताए। “सुरुमा थोरै गरी स्वास्थ्य बनाउन सुरु गर्नुस् र क्रमशः बढाउनुहोस्,” उनी भन्छन्।
छोटो समयमा व्यायाम गर्दा यस अनुसन्धानले देखाएको छ कि व्यायामले लामो समयसम्म स्वास्थ्यमा फाइदा पुर्याउँछ, त्यसैले जीवनशैलीमा ठूला परिवर्तन नगरी पनि दैनिक थोपा थोपा शारीरिक क्रियाकलाप थप्दा प्रभाव ठूलो हुन्छ। मांसपेशी तन्काउने स्ट्रेचिङ् जस्ता अभ्यासहरू पनि लाभदायक छन्। अमेरिकामा गरिएको अध्ययनले ६० र ७० को दशकमा जन्मिएका व्यक्तिहरूले एरोबिक व्यायामसँगै स्ट्रेचिङ् गर्ने हो भने मृत्युदर कम हुने देखाएको छ।
अर्को अध्ययनले निश्चित अन्तरालमा छोटो व्यायाम (“एक्सरसाइज स्न्याकिङ”) गर्दा मुटुको स्वास्थ्यमा सुधार हुन्छ भन्ने देखाएको छ। वयस्कहरूमा गरिएको व्यापक अनुसन्धानका अनुसार यस्तो क्रियाकलाप लाभप्रद छ। यसलाई दैनिक जीवनमा थुप्रैले अपनाएका छन्, र सहभागीहरूको ८२% ले निरन्तरता दिएका छन् किनभने यो सरल व्यवहार हो। जिम जान नसकिनेहरूको लागि दिनको कुनै पनि बेला छोटो “स्न्याक” व्यायाम गर्न सकिन्छ। यसमा भान्सामा गीत सुन्दै नाच्ने वा भर्याङ चढ्दा छिटो हिँड्नुजस्ता गतिविधिहरू छन् जसले मुटुको धड्कन बढाउँछ।
यूकेको अल्स्टर विश्वविद्यालयकी व्यायाम र स्वास्थ्य प्राध्यापक मरी मर्फीले बताइन कि साना साना व्यायामहरूले शरीरको मेटाबोलिजमलाई सक्रिय राख्छ। “व्यायाम रोकिएको पछि पनि हाम्रो मेटाबोलिजम केही समय छिटो काम गरिरहन्छ।” “एक्सरसाइज स्न्याकिङ”का स्वास्थ्य लाभबारे जनचेतना बढ्दा मानिसहरूले सकारात्मक प्रतिक्रिया दिएका छन्। सानो प्रयासले ठूलो परिवर्तन ल्याउन सक्छ। उदाहरणका लागि, मानिसहरूलाई एस्कलेटर वा लिफ्टको सट्टा भर्याङ चढ्न प्रोत्साहित गर्ने संकेत राख्दा धेरैले त्यसलाई अनुसरण गर्छन्। यूकेको लफ्बरो विश्वविद्यालयका प्राध्यापक अमान्डा डेलीले सानो परिवर्तनले दीर्घकालीन अर्थपूर्ण प्रभाव पार्ने बताउँछिन्। “हामी कतिपय कुराहरू बिना ध्यान दिए गर्छौं, र त्यो बानीमा परिणत हुन्छ,” उनले भनिन्। “तपाईं भर्याङ चढ्नुहुन्छ किनभने तपाईंले त्यो बानी अपनाउनुभयो।” डेलीले निष्क्रिय बानी कम गर्ने उपायको रूपमा गन्तव्यभन्दा ५ मिनेट टाढा कार पार्क गर्ने सुझाव दिन्छिन् जसले अल्पकालिका लागि पनि व्यायाममा मद्दत गर्छ। सहकर्मीहरूसँग गरिएको सानो अध्ययनले यो उपाय बारम्बार दोहोर्याउने परिस्थिति देखाएको छ जसले लामो अवधि व्यायाम अभ्यास गर्ने प्रक्रिया सहज बनाउँछ।
