अबको केही साताभित्रै एल निन्यो नामक विशेष मौसमी घटना सुरु हुने र यसले विश्वका धेरै स्थानमा असामान्य मौसम ल्याउने विश्व मौसम संगठनले जनाएका छन्। धेरै देशका मौसम पूर्वनुमान निकायहरूले गरेको विश्लेषणअनुसार यो वर्षको एल निन्यो सबैभन्दा बलियो हुनसक्ने छ – जसलाई सुपर एल निन्यो पनि भनिन्छ। प्रशान्त महासागरको मध्य भागमा पानीको सतही तापक्रम केही बढ्दा एल निन्यो अवस्था सिर्जना हुन्छ। नेपाल र सम्पूर्ण दक्षिण एसियामा मनसुन शुरु हुने क्रममा एल निन्योले यसलाई कमजोर बनाउनसक्ने प्रक्षेपण गरिएको छ।
त्रिभुवन विश्वविद्यालय जल तथा मौसम विज्ञान केन्द्रीय विभागका प्राध्यापक डा. दीपक अर्यालले एल निन्योले नेपालको मनसुनमा विभिन्न किसिमका प्रभाव पार्ने कुरा बताए। “मनसुन सुरु हुने प्रारम्भिक चरण (जुन-जुलाई) मा कम वर्षा हुन सक्छ, तर त्यसपछि कतिपय स्थानहरूमा बढी वर्षा हुनसक्छ,” उनले बताए। एल निन्यो, सदर्न असिलेशन (ईएनएसओ), हिन्द महासागरमा देखिने इन्डियन ओशन डाइपोल (आईओडी) लगायतका वातावरणीय अवस्थाहरूको विश्लेषणपछि सरकारको जलवायु तथा मौसम विज्ञान विभागले यस वर्षको मनसुन केही कमजोर हुने सम्भावना देखाएको छ।
त्यस्तै, अधिकतम र न्यूनतम तापक्रमहरू पनि देशभरि औसत भन्दा बढि रहने देखिन्छ। “सामान्यतया यो वर्ष केही कम वर्षा हुने अनुमान छ,” विभागकी प्रवक्ता विभूति पोखरेलले जानकारी दिइन्। “तर केहि स्थानहरूमा विषम मौसम प्रणालीले वर्षा गतिविधि बढाउन सक्छन् वा मनसुन ब्रेक (शिथिलता) लामो हुनसक्ने सम्भावना पनि छ,” उनले थपे। पूर्व मौसमविद् तथा विभागका पूर्व महानिर्देशक कमल राम जोशीले विगतका अनुभवअनुसार एल निन्यो हुँदा पानी कम पर्ने भए पनि यस वर्ष बाढीपहिरो जस्ता भीषण विपत्ति कम हुने ग्यारेन्टी नहुने बताए।
धानमा पर्ने सम्भावित प्रभावको बारेमा कुरा गर्दै, देशको कुल कृषि योग्य भूमिको करीब एक तिहाइमा सिंचाई सुविधा अभाव हुँदा किसानहरू आकासे पानीमै निर्भर छन्। नेपालको मुख्य अन्न धानमा मनसुनको सिधा प्रभाव पर्दछ र यसले देशको कुल घरेलु उत्पादन (GDP) मा ठूलो योगदान पुर्याउँछ। गत वर्ष मनसुन समयमा तराई क्षेत्रमा पानी कम परेपछि यो वर्षको धान उत्पादन ४ प्रतिशतले घटेर ५७ लाख ५ हजार मेट्रिक टनमा झरेको छ। आगामी वर्ष सुक्खा भयो भने धान उत्पादनमा थप गिरावट आउन सक्ने चिन्तामा नेपाल कृषि अनुसन्धान परिषद् (नार्क) ले सुक्खा याममा राम्रो फल्ने धानका जातिहरूको बिउ प्रयोग गर्न सुझाव दिएका छन्।
नेपालमा औसत रूपमा मनसुन प्रवेशको समय जुन १३ र बाहिरिने समय अक्टोबर २ मा हुने अनुमान गरिन्छ, यद्यपि यो सधैं निश्चित हुँदैन। तर यस वर्ष भारतको दक्षिणी राज्य केरला पनि मनसुन प्रारम्भ भइनसकेको हुनाले केही ढिलाइ हुन सक्ने विभागकी प्रवक्ता विभूति पोखरेलले बताइन्। भारतीय मौसम विभागले मंगलबार जारी गरेको प्रेस विज्ञप्तिमा केरलामा बिहीबार मनसुन प्रवेश हुने सम्भावना रहेको उल्लेख छ। मनसुन रहन लागेको अवधि सधैं फरक-फरक हुन्छ। मनसुन अवधिमा नेपालमा औसत १,५०० देखि १,६०० मिलिमिटर वर्षा हुन्छ। यो वर्ष मनसुनअघि नै करिब ३०० मिलिमिटर वर्षा भइसकेको बताइएको छ।
