जहाज चढ्नेले १३ लाखसम्मको गहना ल्याउन पाउने, स्थलमार्गबाट फर्किनेले ५०० रुपैयाँमाथि भन्सार तिर्नु पर्ने

समाचार सारांश कानुनी रुपमा समीक्षा गरिएको। सरकारले वैदेशिक रोजगारीबाट जहाज र स्थलमार्ग हुँदै फर्किने नेपालीका लागि झिटीगुन्टा नियममा कानुनी रूपमा विभेद गरेको छ। हवाई मार्गबाट फर्कने कामदारले सुन, मोबाइल, ल्यापटप तथा ६५ इन्चसम्मको टेलिभिजन महसुल छूटमा ल्याउन पाउँछन्। स्थलमार्गबाट स्वदेश फर्कने सरकारले ५०० रुपैयाँ मूल्य बराबरको सामान ल्याउँदा मात्र महसुल छुट दिने व्यवस्था गरेको छ। २४ जेठ, काठमाडौं। सरकारले वैदेशिक रोजगारीबाट जहाज चढेर नेपाल फर्किने र स्थलमार्गबाट फर्किनेलाई कानुनी रूपमा विभेदपूर्ण व्यवहार गर्दै आएको छ। अर्थ मन्त्रालयले प्रत्येक वर्ष बजेटपछि भन्सार ऐन उद्धृत गरी नेपालबाट निस्कने र विदेशबाट सूथिने यात्रुलाई निजी प्रयोगको वस्तु ल्याउने सन्दर्भमा सूचना प्रकाशित गर्छ। यसलाई व्यावहारिक रूपमा झिटीगुन्टा नियम भनिन्छ। भन्सार ऐनको प्रावधान अनुसार जहाजबाट फर्कने नेपाली कामदारलाई दिइने सुविधाहरु स्थलमार्गबाट फर्कने नेपालीले पाउँदैनन्। अर्थ मन्त्रालयका अनुसार नेपालमा स्थायी बसोबास गर्ने नेपाली नागरिक विदेशबाट जहाजमार्फत फर्किंदा व्यक्तिगत प्रयोगका वस्तु पूर्ण महसुल छुटमा ल्याउन पाउँछन्। यसमा आफूले प्रयोग गरेको लुगाफाटा, घरायसी पुराना सामान, उपचार गरेका बिरामीले ल्याएका औषधि, शारीरिक अशक्त यात्रुले प्रयोग गरेका सहयोगी उपकरण, भन्सार ऐन २०८१ अनुसार तोकिएको परिमाणसम्मको सुन र चाँदीका गहना समावेश छन्। महिलाले ५० ग्राम र पुरुषले २५ ग्रामसम्मको सुनका गहना ल्याउन पाउँछन्, जसको मूल्य करिब १३ लाख रुपैयाँ हुन्छ। ट्याबलेट, ल्यापटप, डेस्कटप कम्प्युटर, घडी, क्यामरा र मोबाइल फोन एक–एक थानसम्म भन्सारमुक्त ल्याउन पाइन्छ। १२ महिना वैदेशिक रोजगारी गरेर फर्केका नेपालीले ६५ इन्चसम्मको टेलिभिजन समेत महसुल रहित ल्याउन पाउने व्यवस्था आर्थिक ऐन संशोधन मार्फत गरिएको छ। पहिले सामाजिक सुरक्षा कोषमा सूचीकृत नागरिक मात्र ठूलो टेलिभिजन छुटमा ल्याउन पाउँथे भने अब ६५ इन्च टेलिभिजन छूटमा ल्याउन सकिने व्यवस्था छ। छुट सुविधा एक पटकका लागि मात्र उपलब्ध हुनेछ। अन्य कुरामा बच्चा राख्ने उपकरण, व्यवसायसँग सम्बन्धित वस्तु, १ लिटर मदिरा र ७ किलो खाद्यान्न छुट सूचीमा छन्। विदेशमा बस्नेले नेपालमा परिवारलाई ५०० डलरसम्मको सामान पठाउँदा भन्सार लिइ जाँचपास हुन्छ। मूल्यभन्दा बढी मूल्य दर्शाएर पठाएमा सामान जफत, जरिवाना र महसुल तिर्नुपर्ने हुन्छ। चुरोट २०० खिल्ली र सिगार ५० खिल्लीसम्म कानुनी सीमाभित्र भन्सार तिरेर ल्याउन पाइन्छ। भारतीय सेना वा प्रहरीबाट निवृत्तिभरण प्राप्त व्यक्ति कागजात देखाएमा ५० हजार रुपैयाँसम्मको निजी सामानमा पूर्ण छूट पाउँछन्। विदेशमा मृत्यु प्रमाणित भएमा मृतक र परिवारले पुराना निजी सामान भन्सार छूटमा ल्याउन पाउनेछन्, तर सवारी साधन, हातहतियार र खरखजाना समावेश हुँदैनन्। तर स्थलमार्गबाट आउने यात्रुलाई यी सबै सुविधा लागु हुँदैनन्। स्थलमार्गबाट आउने यात्रुलाई ५०० रुपैयाँसम्मको सामान नलिई छोड्न सकिने व्यवस्था छ। यसपटक पनि भारतमा अध्ययनरत विद्यार्थीलाई ल्यापटप एक थान ल्याउन अनुमति दिइएको छ। वर्तमान सरकारले भन्सार नाकाबाट १०० रुपैयाँमाथिको सामान ल्याउनेलाई कारबाही सुरु गरेको छ। सरहद क्षेत्रमा सक्रिय श्रमिक संगठन निड्स नेपालका सहकार्यकारी निर्देशक प्रकाश मडैले कानुनले जहाज र स्थलमार्ग प्रयोग गर्नेमा भेदभाव गरेको बताए। व्यवहारमा कडाइ कम भए पनि कानुनी रूपमा विभेद भएको उल्लेख गरे। उनको भनाइ अनुसार प्रशासन मन पर्ने बेला कडाइ गर्छ भने सीमा क्षेत्रमा लामो समय काम गरेर फर्किएका नेपालीमाथि उस्तै व्यवहार हुन नहुने बताए। अर्थ मन्त्रालयका एक अधिकारीले छोटो अवधिमा आवतजावतको रेकर्ड नल्याउने वैज्ञानिक प्रणाली नभएकाले यस्तो नियम बनाइएको बताएका छन्। भन्सार छली गर्ने तस्करका कारण भारतीय सीमादेखि फर्केका नेपालीमाथि फरक व्यवहार हुन सक्ने जोखिम छ। आगामी आर्थिक वर्षको सूचना अनुसार स्थलमार्गबाट सिमाना ओहोरदोहोर गर्ने व्यक्तिलाई ५०० रुपैयाँसम्मका निजी वस्तु ल्याउँदा महसुल नलिने व्यवस्था छ, तर रोजगारीबाट फर्कनेका लागि यसमा सहजता छैन। भारतमा अध्ययनरत विद्यार्थीलाई ल्यापटप वा कम्प्युटर एक थान भन्सारमुक्त ल्याउन अनुमति दिइएको छ। विदेश जाने नेपाली यात्रुलाई कस्तो छूट? अर्थ मन्त्रालय अनुसार ५० हजार रुपैयाँसम्मका उपहारमा महसुल लाग्दैन। मूल्य अभिवृद्धि कर लाग्ने वस्तुमा बीजक र नलाग्नेमा स्थायी लेखा नम्बरसहित बीजक देखाउँदा भन्सार नलाग्ने प्रावधान पहिले देखि छ। आवश्यक कागजात देखाएर यात्रुले नेपाली बजारबाट खरिद गरेका सामान तौलसम्म साथ लैजान पाउँछन्। गैरआवासीय नेपालीलाई वैदेशिक रोजगारी बाहेक अन्य नेपाली सरह सुविधा उपलब्ध छन्। चालक दलका सदस्यले निजी वस्तु बाहेक अन्य सामान ल्याउन पाउँदैनन्। स्थलमार्गबाट ५०० रुपैयाँसम्मको वस्तुमा छुट छ, जुन पहिले १०० रुपैयाँ थियो। विदेशी हवाई यात्रुका लागि के सुविधा छन्? हवाई यात्रुलाई निजी प्रयोगका वस्तुमा छुट छ। एक बाइनाकुलर, ट्याबलेट वा ल्यापटप, भिडियो क्यामरा र क्यामरा एक/एक थान ल्याउन पाइन्छ। पोर्टेबल संगीत प्रणाली, लुगाफाटा, साइकल एक वटा, घडी एक वटा, मोबाइल र सुन तथा चाँदीका गहना छुटमा ल्याउन सकिन्छ। पेशाकर्मीले आवश्यक वस्तु ल्याउन पाउने छुट छ, जुनमा यसपटक पावर बैंक थप गरिएको छ। विदेशी यात्रुले १ लिटर मदिरा, १२ क्यान बियर, २०० खिल्ली चुरोट र २५० ग्राम टोबाको छूट पाउँछन् जुन पहिले पनि लागू थियो। औषधि १० हजार, खानेकुरा ५ हजार र फलफूल २ हजारसम्म ल्याउन पाइन्छ। विदेशी नागरिकले नेपालबाट उपहारका रुपमा लैजाने बेला विदेशी मुद्रा सटही प्रमाण देखाएर लैजान सक्नेछन्, साथै ५ लाख रुपैयाँसम्मको वस्तु लैजान पाउने प्रावधान छ। नेपाली बजारमा किनिएको बीजक देखाएमा सीमा लाग्दैन। नेपाल प्रवेश गर्ने विदेशी यात्रुले ५००० अमेरिकी डलर बराबरको विदेशी मुद्रा साथ लैजान पाउँछन्, त्यसभन्दा बढी ल्याए भन्सारमा घोषणा गर्नुपर्नेछ।