२७ जेठ, काठमाडौं। बर्दियास्थित टाइगर ट्र्याक इकोलजले विश्वप्रसिद्ध वास्तुकला पुरस्कार ‘आर्किटाइजर ए+ अवार्ड २०२६’ हासिल गरेको छ। यस प्रतियोगितामा टाइगर ट्र्याक इकोलजले ‘सस्टेनेबल हस्पिटालिटी बिल्डिङ’ अन्तर्गत ‘पपुलर च्वाइस विनर’ को रूपमा विजेता बन्न सफल भएको छ। गैर-नाफामूलक संस्था बिल्डिङ ब्युरोले डिजाइन गरेको यो दिगो पर्यटन संरचनाले स्थानीय थारु वास्तुकला, पर्यावरणमैत्री सामग्री र सामुदायिक हितलाई जोड्दै अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा ठूलो ध्यान खिच्न सफल भएको छ।
सन् २०२६ मा निर्माण सम्पन्न भएको यो लज बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज र भारतको कतर्नियाघाटा वन्यजन्तु आरक्षलाई जोड्ने खाता करिडोर नजिकै अवस्थित छ। करिब ४ हजार २५० वर्गफिट क्षेत्रफलमा फैलिएको यो लज परम्परागत थारु शैलीबाट प्रेरित छ। यसमा आधुनिक कंक्रीटका ठाउँमा र्याम्ड अर्थ (माटोको पर्खाल), भूकम्प प्रतिरोधी स्टिल रिबार संरचना र पुराना घरहरूबाट संकलित टेराकोटा टाइलहरूबाट बनेको छ।
सन् १९७० को दशकमा निकुञ्ज स्थापना हुँदा विस्थापित थारु समुदाय अहिले बफर जोन क्षेत्रमा बसोबास गर्दै आएका छन्। यो क्षेत्रमा करीब एक लाख जनसंख्या वन्यजन्तु र वनपैदावारमा निर्भर छ। यही पृष्ठभूमिमा वन्यजन्तुसँगको द्वन्द्व न्यूनीकरण र स्थानीय समुदायको आर्थिक सशक्तीकरणका लागि टाइगर ट्र्याक इकोलज स्थापना गरिएको हो।
वन्यजन्तु आक्रमणमा आफ्ना पिता गुमाएका हेमन्त आचार्यको पहलमा यो परियोजना अगाडि बढाइएको हो। सामाजिक योगदानका रूपमा लजको आम्दानीको एक अंश एकल महिला वन्यजन्तु पीडित कोषमा जम्मा गरिन्छ, जसले वन्यजन्तु आक्रमणबाट परिवार गुमाएकी महिलाहरुलाई स्वरोजगार र उद्यमशीलताका लागि आर्थिक सहयोग उपलब्ध गराउँछ। यसैगरी यसले समुदाय-आधारित एन्टि-पोचिङ युनिट (सीबीएपीयू) लाई पनि आर्थिक सहयोग गर्दछ। हाल यस युनिटमा ११९ गाउँका ३ हजार ३३६ युवा स्वयंसेवक सक्रिय छन्, जस मध्ये ५५ प्रतिशत महिला र ४५ प्रतिशत पुरुष छन्।
दिगो वास्तुकलाको उत्कृष्ट नमूना रहेको यो लजमा पर्यटक आवास, सामुदायिक केन्द्र, कार्यालय, रिसेप्सन, भोजन कक्ष र कर्मचारी आवासका सुविधा उपलब्ध छन्। कम ऊर्जा खपत, स्थानीय सामग्री तथा जलवायु अनुकूल डिजाइनका कारण यसलाई दिगो वास्तुकलाको एक प्रमुख उदाहरण मानिन्छ। टाइगर ट्र्याक इकोलजले नेपाली परम्परागत सीपलाई विश्वमञ्चमा चिनाउने, दिगो पर्यटन प्रवर्द्धन गर्ने, जैविक विविधता संरक्षण गर्ने र स्थानीय जनजीवनस्तर उकास्ने नयाँ मोडेल प्रस्तुत गरेको छ।
