क्षेत्रीय स्तरमा भर्खरै भएका आक्रमणका कारण संयुक्त राज्य अमेरिका र इरानबीच अप्रिलको सुरूवातमा भएको युद्धविराम सम्झौता थप जोखिमपूर्ण बन्दै छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्प र इरानका उच्च अधिकारीहरूले पछिल्लो आक्रमणपछि थप दण्डात्मक कदम चाल्ने धम्की दिएका छन्। बुधबार संयुक्त राज्य अमेरिकाले खाडी क्षेत्रमा आफ्नै एउटा हेलिकप्टर दुर्घटना भएपछि इरानी सेनाका केन्द्रहरूमा आक्रमण गरेको घोषणा गरेको थियो। इरानको इस्लामिक गार्ड कोरले बाहरेन र जोर्डनमा रहेको अमेरिकी ठाउंहरूमा हमला गरेको बताएको थियो। कुवेतले अर्को प्रयासलाई विफल बनाएको प्रतिक्रिया दिएको थियो। आइतबार इरानले इजरायलमाथि क्षेप्यास्त्र प्रहार गरेको पछि इजरायलले पश्चिम र मध्य इरानका निशानामा हवाई आक्रमण गरेको थियो। यो युद्धविरामपछि दुई देशबीच भएको पहिलो प्रत्यक्ष झडप थियो। राष्ट्रपति ट्रम्पले दुवै पक्षलाई लडाइँ रोक्न आह्वान गरेका थिए। अमेरिकी राष्ट्रपतिको भनाइमा, इरानले अब “चुकाउनु पर्ने मूल्य” भएको बताएका छन्। उनले इरानलाई ‘पूर्णतः पराजित’ भएको भन्दै उसले ‘बोल्ने मात्र गरेको तर नतिजा नदिएको’ बताए।
त्यसअघि इरानका विदेशमन्त्री अब्बास अराग्चीले भनेका थिए कि आफ्नो देशले कुनै पनि आक्रमण वा खतराको जवाफ नदिने छैन। साथै उनले अमेरिकाले युद्धमैदानमा पराजय भोगेको टिप्पणी पनि गरेका थिए। अहिले कुनै पनि पक्षले औपचारिक रूपमा युद्धविराम तोडेको छैन तर तनाव अझै बढेको अवस्थामा इरानले युद्ध अन्त्य गर्न तेहरान र वाशिंगटनको प्रयासलाई नकारात्मक असर पर्ने चिन्ता भइरहेको छ। त्यसैले युद्धविराम कायम राख्न किन कठिन बन्दै छ? विशेषज्ञहरूका अनुसार यसका चार मुख्य कारणहरू छन् : १. इरानका लागि असहज युद्धविराम। वाशिङ्टनस्थित सेन्टर फर इन्टरनेशनल पोलिसीका वरिष्ठ फेलो सिना टोसीका अनुसार, ‘इरानको दृष्टिकोणमा’ युद्धविरामले द्वन्द्वका मुख्य कारणहरू सम्बोधन गर्न सकेको छैन। उनले बताएअनुसार इजरायली सेनाले सक्रिय रूपमा लेबननमा हमला गरिरहेको छ भने अमेरिकाले आर्थिक र सैनिक दबाबका लागि इरानी बन्दरगाहमा नौसैनिक नाकाबन्दी राखेको छ।
विशेषज्ञहरूले इरानी नेतृत्वमाथि आफू कमजोर हुने तर शत्रुले दबाब देखाउने यस्तो युद्धविराम सम्झौता स्वीकार नगर्न आन्तरिक दबाब रहेको बताउँछन्। २. इजरायलको भूमिकाले युद्धविराम कायम राख्न इजरायलका कदमहरूले बाधा पुर्याएको बताएका छन्। यूकेको रोयल यूनाइटेड सर्भिस इन्स्टिट्यूटका असोसियट फेलो डा. एच ए हेल्यर भन्छन्, “तेल अभिभका मुख्य स्वार्थ भनेको अमेरिका र इरानबीच कुनै पनि सम्झौता रोक्नु हो जुनले इरानलाई क्षेत्रीय शक्ति बनेर रहने अनुमति दिन्छ।” ३. योजनाबद्ध उक्साहट। अमेरिका र इजरायली सेनाले निरन्तर सैन्य दबाब, प्रतिबन्ध र समुद्री नाकाबन्दी जारी राख्दा इरानी नेतृत्व र सुरक्षा निकायहरू एकजुट छन्। ४. अमेरिकी प्रभावका सीमाहरू। धेरै कुरा उसले आफ्नो प्रभाव कति विस्तार गर्न खोज्छ भन्नेमा निर्भर रहेको छ।
विशेषज्ञहरूले भन्छन्, यी अवस्थाहरूले दीर्घकालीन समाधान अझै गाह्रो बनाउँदै लगेको छ। धेरै विशेषज्ञका दृष्टिमा हाल पनि कूटनीति नै एकमात्र समाधान हो।
