समाचार अनुसार, पछिल्लो १० वर्षमा अर्घाखाँचीको जनसंख्या २० हजारभन्दा बढीले घटेर १ लाख ७७ हजार ८६ पुगेको छ। तीव्र बसाइँसराइका कारण अर्घाखाँचीमा पछिल्लो एक दशकमा ७ हजार ३६२ हेक्टर खेतीयोग्य जमिन बाँझो रहेको छ। पछिल्लो पाँच वर्षमा ५ हजार ८२ घरपरिवारका झन्डै २५ हजार मानिसले अर्घाखाँची छोडेर अन्य स्थानमा बसाइँ सरेका छन्। २९ जेठ, काठमाडौं।
पहिले गाउँमा मोटरबाटो थिएन। बुटवलसम्म पुगेर ढाकरमा नुन–तेल ल्याउनुपर्थ्यो। घर–घरमा खानेपानीका धारा थिएनन्। पंढेराको पानी बोकेर पिउनुपर्थ्यो। तर अहिले गाउँमा पक्की बाटो पुगेको छ। घर–घर खानेपानीको सुविधा छ। बिजुली र इन्टरनेटको सुविधा समेत उपलब्ध छ। यति धेरै विकास र सुविधा हुँदा पनि अर्घाखाँचीका गाउँहरू दिनप्रतिदिन सुनसान हुँदै गइरहेका छन्।
शीतगंगा नगरपालिका–११ छापमा केही वर्षअघि ४५ घरपरिवार बसोबास गर्दथे। अहिले त्यहाँ सबै घर खाली छन्। सन्धिखर्क नगरपालिका–९ गौचौरमा पनि गाउँ खाली भएर गएको छ। अर्घा रजस्थल माविका शिक्षक छविलाल चुँदालीका अनुसार, गाउँबाट बसाइँसराइ बढेपछि विद्यार्थी संख्या घटेको छ। ५५० विद्यार्थी पढ्ने ती माविमा अहिले मात्र २०० विद्यार्थी बाँकी छन्।
अर्घाखाँचीमा धार्मिक र प्राकृतिक पर्यटनको ठूलो सम्भावना रहेको छ। नगरपालिका प्रमुख कृष्णप्रसाद श्रेष्ठका अनुसार, पर्यटनसँगै कृषि–आधारित उद्यम र अर्गानिक उत्पादनले युवालाई गाउँमै रोकेको राख्न सक्नेछन्। अर्घाखाँची अहिले परिवर्तनको महत्वपूर्ण दोबाटोमा छ। बसाइँसराइको मुख्य कारण रोजगारी अभाव, कृषिको जोखिम र सामाजिक सेवाको गुणस्तर कमजोर हुनु रहेको छ।
