इरान-अमेरिका सम्झौता : ट्रम्पले हस्ताक्षर भइसकेको र छिट्टै विवरण सार्वजनिक हुने दाबी गरे

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले इरानसँगको युद्ध अन्त्यसम्बन्धी सम्झौतामा हस्ताक्षर भइसकेको र छिट्टै त्यसका विवरणहरू सार्वजनिक गरिने बताएका छन्। “यसमा हस्ताक्षर भएको घोषणा गर्दा मलाई अत्यन्त खुशी छ,” जी-सेभेन सम्मेलनको क्रममा फ्रान्सका राष्ट्रपति एमानुएल माक्रोंसँगको वार्तामा उनले भने। अमेरिकी वरिष्ठ अधिकारीहरूले सम्झौतामा उल्लेख भएका विषयहरू विस्तारमा सार्वजनिक गर्न थालेका छन्। सम्झौतामा औपचारिक हस्ताक्षर जिनेवा नै भएको दिन होर्मुज जलमार्ग पुनः खुल्ने उनीहरूले बताएका छन्। यसै साता इरानको परमाणु कार्यक्रमबारे प्राविधिक वार्ता पनि सुरु हुने जनाइएको छ। इरानमाथि लागेको प्रतिबन्ध र उसका सम्पत्तिहरू फुकुवा गर्ने विषय सम्झौताको पालनामा उसले देखाएको प्रतिबद्धतामा निर्भर हुने अमेरिकी अधिकारीहरूको उल्लेख छ।

अमेरिकी उपराष्ट्रपति जे डी भान्सले सोमबार अमेरिकी सञ्चार माध्यम सीएनएनसँग भने अनुसार इरानसँगको सम्झौताका प्रारूप “डेढ पृष्ठ लामो” छ। भान्सले आगामी दिनमा हुने वार्तामा थप विस्तृत विषयहरूमा छलफल हुने बताए। भान्सले एक वाक्यमा इरानले “क्षेत्रीय शान्ति र स्थिरताको लागि प्रतिबद्धता जनाएको छ” उल्लेख गरे। जसमा “आतंकवादी सङ्गठनहरूलाई” आर्थिक सहयोग रोक्ने विषय पनि समावेश रहेको उनको दाबी छ। “त्यसभन्दा पनि महत्त्वपूर्ण कुरा हो कि इरानले परमाणु अस्त्र नबनाउने आधिकारिक प्रतिबद्धता गर्ने तयारीमा छ,” भान्सले बताए। अमेरिकी अधिकारीहरूको भनाइ अनुसार उक्त सम्झौतामा ट्रम्प, भान्स र इरानका सभामुख मोहम्मद बागेर गालिबाफले विद्युतीय हस्ताक्षर गरिसकेका छन्। उनीहरूले बताए अनुसार मङ्गलवारसम्म सम्झौताका थप विवरणहरू सार्वजनिक गरिनेछन्। ट्रम्पले शुक्रबारको हस्ताक्षर समारोहपछि सम्झौताको पूर्ण विवरण “छिट्टै” सार्वजनिक हुने बताएका छन्। “त्यस दस्तावेज अत्यन्त शक्तिशाली छ र म त्यसलाई सकेसम्म छिटो सार्वजनिक गर्न चाहन्छु,” उनले भने।

अहिलेसम्मको सहमतिअनुसार दुवै पक्षले थप ६० दिनका लागि युद्धविराम कायम गर्ने छन्। त्यस अवधिमा बाँकी विषयहरू टुङ्गो लगाइनेछ। अमेरिका र इरानी बीच सहमति भएतापनि लेबननमा इजरायली सेना र इरान समर्थित हिज्बुल्लाह समूहबीच द्वन्द्व अझै जारी छ। गतमा दुई पक्षबीच सहमति घोषणाकालागि पाकिस्तानका प्रधानमन्त्री शाहबाज शरीफले “तत्कालबाट लागू हुने गरी लेबननसहित सबै मोर्चामा सैन्य कारबाही स्थायी रूपमा अन्त्य हुने” बताएका थिए। अमेरिका र इरान बिचको वार्तामा पाकिस्तानले मध्यस्थता गर्दै आएको छ। अमेरिकी अधिकारीहरूले पनि युद्धविरामको ढाँचामा लेबनन समावेश गरिएको बताएका छन्। तर, लेबननबाट इजरायली सेनाको फिर्ती सर्त त्यसमै छैन। इजरायललाई आत्मरक्षा गर्ने अधिकार रहेको अमेरिकी अधिकारीहरूले बताएका छन्। सोमबार साँझ इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहूले पनि आवश्यक परे लेबनन, सिरिया र गाजाको प्रमुख सुरक्षा क्षेत्रहरूमा इजरायली सेना रहने बताएका थिए। अमेरिकी राष्ट्रपतिले आइतबार इरानमाथि लगाइएको समुद्री नाकाबन्दी हटाउन निर्देशन दिएको र सम्झौतामा हस्ताक्षर लगत्तै होर्मुज जलमार्ग पनि खुल्ने बताएका थिए। सामाजिक सञ्जालमा उनले सोमबार तेल बोकेको जहाजहरू होर्मुजतर्फ प्रस्थान गरेको उल्लेख गरेका छन्। इरानका उपविदेशमन्त्री काजेम गार्रिबआबादीले इरानी सरकारी टेलिभिजनसँगको फोन वार्तामा १४-१५ घण्टा लामो छलफलपछि सम्झौताको प्रारूप टुङ्गो लागेको बताएका छन्। उनले यो इरानको जीत भएको पनि बताएका छन्।