१८ असार, काठमाडौं । म्यान्माका अपदस्थ नेतृ आङ सान सुकीलाई सैन्य सरकारले राजधानी न्यापिडोमा नजरबन्दमा राखेको भए पनि उनको वास्तविक स्थान कता छ भन्ने विषय अझै रहस्यमय रहेको छ । सन् २०२१ को सैनिक ‘कू’ पछि सार्वजनिक रूपमा नदेखिएकी ८१ वर्षीया सुकीको ठेगाना सैन्य अधिकारी, राजनीतिज्ञ र राजधानीका स्थानीय बासिन्दा समेतलाई थाहा नभएको बताइन्छ । सैनिक शासक मिन आङ ह्लाइङले यस वर्ष अप्रिलमा सुकीलाई न्यापिडो जेलबाट नजरबन्दमा सारिएको घोषणा गर्दै त्यसलाई दयाको कदमको रूपमा प्रस्तुत गरेका थिए । तर आलोचकहरूले भने उनी अझै कडा निगरानीमा रहेको अज्ञात स्थानमा अलग्गै राखिएकोले यो निर्णय सुकीमाथि अन्तर्राष्ट्रिय दबाब कम गर्ने प्रयास मात्र भएको बताएका छन् ।
न्यापिडो करिब १० लाख जनसङ्ख्या भएको विशाल योजनाबद्ध राजधानी हो । यहाँ जङ्गल, धानबारी र फराकिला बहुलेन सडकहरूबीच सरकारी परिसर विस्तारित छन् । सहरको संरचना नै सुरक्षा र गोपनीयतालाई पहिलो प्राथमिकतामा राखेर निर्माण गरिएकोले यहाँ कसैको ठेगाना पहिचान गर्न कठिन हुने विज्ञहरूले बताएका छन् । सैन्य समर्थक युनियन सोलिडेरिटी एन्ड डेभलपमेन्ट पार्टी (युएसडिपी) का नेता थेइन तुन ओओले पनि सुकी कहाँ छिन् भन्ने जानकारी आफूलाई नभएको स्वीकार गरेका छन् ।
सन् २००५ मा तत्कालीन सैन्य शासक थान श्वेले राजधानी बनाएको न्यापिडोलाई राजनीतिक विद्रोह र बाह्य हस्तक्षेपबाट सत्ता सुरक्षित राख्ने उद्देश्यले विकास गरिएको सहरी योजनाकारहरूको विश्लेषण छ । विशाल संसद भवन, खाली जस्तो देखिने सडक, मोबाइल इन्टरनेट रोक्ने प्रणाली र कडा सुरक्षा व्यवस्थाले सहरलाई बाहिरी संसारबाट अलग्गिएको अनुभूति गराउने उनीहरूको भनाइ छ । कोलम्बिया विश्वविद्यालयका सहायक प्राध्यापक तथा वास्तुविद् गालेन पार्डीका अनुसार न्यापिडोको डिजाइन परम्परागत सहरी योजनाभन्दा भिन्न, राजनीतिक नियन्त्रणमाथि आधारित छ ।
स्थानीय बासिन्दाहरूले पनि सहरका धेरै ठाउँ आफूहरूलाई अपरिचित लाग्ने भएकाले सुकी कोठा कहाँ छ भन्ने अनुमान लगाउन नसक्ने बताएका छन् । सुरक्षा कारणले नाम नखुलाउने एक स्थानीय महिलाले पनि सहरका धेरै सडकहरू अझै अलमल लाग्ने भन्दै सुकीको वास्तविक स्थानबारे कुनै ठोस जानकारी नभएको बताएकी छन् । स्वतन्त्रता सेनानी आङ सानकी छोरी सुकीले सन् १९८८ मा म्यान्मा फर्केर प्रजातन्त्र आन्दोलनको नेतृत्व गरेकी थिइन् । त्यसपछि उनी वर्षौं नजरबन्दमा रहीन्। सन् १९९१ मा नोबेल शान्ति पुरस्कार प्राप्त गरिन् ।
पछि सैनिक शासनले सीमित लोकतान्त्रिक व्यवस्थामा उनलाई शासन गर्न दिए पनि सन् २०२१ को सैनिक ‘कू’ पछि पुनः गिरफ्तार गरिएको थियो । त्यसयता अधिकारवादी समूहहरूले राजनीतिक उद्देश्यले लगाइएका आरोपका आधारमा उनलाई कैदमा राखिएको भन्दै निरन्तर आलोचना गरिरहेका छन् । सुरक्षा निकायका दुई स्रोतले सुकीलाई नजरबन्दमा सारिएको भने पनि कुन क्षेत्रमा राखिएको हो भन्ने कुरा अधिकांश सुरक्षा अधिकारीहरूलाई समेत थाहा नभएको बताएका छन् । सुकीका छोरा किम एरिसले लन्डनबाट एक सञ्चारमाध्यमसँग कुरा गर्दै आमालाई घरजस्तो सुविधा भएको निवासमा नभई निजी जेलसमान स्थानमा राखिएको आशंका व्यक्त गरेका छन् ।
उनका अनुसार अहिलेको अवस्था विगतका वर्षहरूमा उनले भोगेको नजरबन्द जीवनसँग खास फरक छैन । यसबीच सुकीको दललाई निर्वाचनबाट बाहिर राखेर सम्पन्न गराइएको चुनावपछि सैनिक समर्थक दल यूएसडिपी सत्तामा पुगेको छ । यूएसडिपीका सांसद आय चानले सुकीको राजनीतिक युग समाप्त भइसकेको दाबी गर्दै उनी रिहा भए पनि राष्ट्रिय राजनीतिमा प्रभावकारी भूमिका खेल्न नसक्ने टिप्पणी गरे । तर सुकीलाई कहाँ राखिएको छ भन्ने प्रश्नको जवाफ उनले पनि दिन सकेनन् ।
