इरानले होर्मुज जलमार्ग अनिश्चितकालका लागि बन्द गर्यो, अमेरिकासँगको तनाव थप बढ्यो

समाचार सारांश: इरानले विश्वकै महत्वपूर्ण समुद्री व्यापारिक मार्ग ‘स्ट्रेट अफ होर्मुज’ अर्को सूचना नभएसम्म अनिश्चितकालका लागि बन्द गराएको छ। अमेरिकी सेन्ट्रल कमाण्डले इरानले व्यापारिक जहाजमाथि आक्रमण गरेपछि यसको जवाफी रूपमा इरानमाथि सैन्य हमला गरेको जनाएको छ। इरानका सर्वोच्च नेता मोज्तबा खामेनीले अमेरिका र इजरायलविरुद्ध कडा बदला लिने चेतावनी दिएका छन् भने अमेरिकाले इरानमाथि पूर्ण विनाशको धम्की दिएको छ। २८ असार, काठमाडौं। विश्वकै महत्वपूर्ण समुद्री व्यापारिक मार्ग मानिने ‘स्ट्रेट अफ होर्मुज’ इरानले अनिश्चितकालका लागि बन्द गराएको घोषणा गरेको छ। यस घोषणापछि अमेरिका र इरानबीचको तनाव थप चर्किएको छ। अमेरिकाले इरानमाथि नयाँ चरणको हवाई आक्रमण गरेको जनाएको छ भने इरानले अमेरिकी आक्रमणको जवाफ अझ कडा हुने चेतावनी दिएको छ। अमेरिकी सेन्ट्रल कमाण्ड (सेन्टकम) ले साइप्रसको झण्डा बोकेको एक व्यापारिक जहाजमाथि इरानले ‘खुला रूपमा आक्रमण’ गरेपछि यस साताको तेस्रो चरणको सैन्य कारबाही सञ्चालन गरिएको जनाएको छ। सेन्टकमका अनुसार, इरानी इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कोर्प्स (आईआरजीसी) को आक्रमणबाट जहाजको इन्जिन कक्षमा गम्भीर क्षति पुगेको छ। जहाजले आफ्नो यात्रा अघि बढाउन नसक्ने स्थिति आएको र एक जना नागरिक चालक दल सदस्य बेपत्ता भएको अमेरिकी पक्षले जनाएका छन्। अमेरिकी रक्षा मन्त्री पिट हेगसेथले सामाजिक सञ्जाल एक्समा सेन्टकमको विज्ञप्ति सेयर गर्दै लेखेका छन्, ‘इरानले गलत निर्णय गर्‍यो। अब त्यसको मूल्य चुकाउनुपर्नेछ।’ इरानको सरकारी सञ्चारमाध्यमले आईआरजीसीले होर्मुज मार्ग अर्को सूचना नभएसम्मका लागि बन्द गरिएको जनाएको छ। इरानी पक्षका अनुसार स्वीकृत मार्ग छाडेर यात्रा गरिरहेको जहाजलाई पटक-पटक चेतावनी दिँदा पनि अटेर गरेपछि नौसैनिक क्रुज मिसाइल प्रहार गरिएको थियो। आईआरजीसीले जहाजलाई चेतावनी स्वरूप गोली प्रहार गरी रोकिएको दाबी गरेको छ। साथै, अमेरिकाले कुनै सैन्य हस्तक्षेप गरे त्यसको ‘कडा जवाफ’ दिइने र क्षेत्रमा रहेका अमेरिकी नयाँ सैन्य आधारहरू पनि निशानामा पर्ने चेतावनी दिएको छ। यसअघि अमेरिकी सिफारिसमा ओमानको जलक्षेत्र हुँदै यात्रा गरिरहेका तीनवटा व्यापारिक तेल ट्यांकरमाथि आक्रमण भएको थियो। इरानले आफ्नो जलक्षेत्र हुँदै जाने मार्ग ‘सुरक्षित’ भएको दाबी गर्दै आएको छ। यी घटनापछि अमेरिकाले इरानमाथि गरेको आक्रमणमा १७ जनाको मृत्यु र ११५ जना घाइते भएको इरानी अधिकारीहरूले बताएका छन्। त्यसको प्रतिकारमा इरानले खाडी क्षेत्रका अमेरिकी साझेदार देशहरूलाई लक्षित गर्दै आक्रमण गरेको थियो। घटनाक्रमपछि अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानी आक्रमणसँगै युद्धविराम समाप्त भएको घोषणा गरेका थिए। यद्यपि उनले कूटनीतिक वार्ता जारी रहने र मध्यस्थकर्ताहरूले वार्ता पुनः सुरु गराउने प्रयास गरिरहेको बताएका छन्। अमेरिकी सञ्चारमाध्यमहरूका अनुसार इरानले अमेरिकी अधिकारीहरूलाई मध्यस्थकर्तामार्फत व्यापारिक ट्यांकरमाथिको आक्रमण ‘गल्तीवश’ भएको र त्यसमा आफ्नै सुरक्षा संयन्त्रभित्रको नियन्त्रणबाहिरको समूह जिम्मेवार रहेको सन्देश पठाएको छ। अमेरिकी अधिकारीहरूले होर्मुज जलडमरूमध्य अन्तर्राष्ट्रिय जहाज आवतजावतका लागि खुला रहेको सार्वजनिक घोषणा गर्न र व्यापारिक जहाजमाथि आक्रमण रोक्न इरानलाई आग्रह गरेको बताएका छन्। तनावबीच, इरानका सर्वोच्च नेता आयतुल्लाह मोज्तबा खामेनीले नेतृत्व सम्हालेपछि पहिलो सार्वजनिक सन्देश दिएका छन्। उनका पिता तथा पूर्व सर्वोच्च नेता आयतुल्लाह अली खामेनीको गत फेब्रुअरी २८ मा अमेरिका–इजरायल आक्रमणका क्रममा मृत्यु भएको थियो। शुक्रबार उनको गृह नगर मशहदमा अन्त्येष्टि गरिएको थियो। राज्य सञ्चारमाध्यमद्वारा प्रसारित सम्बोधनमा मोज्तबा खामेनीले ‘बदला लिनु राष्ट्रको इच्छा’ भएको बताएका छन्। उनले अमेरिका र इजरायललाई संकेत गर्दै दुई युद्धमा मरेका सबै व्यक्तिको रगतको बदला लिइने चेतावनी दिएका छन्। उता, अली खामेनीको अन्त्येष्टिमा सहभागीहरूले अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको हत्या गर्नुपर्ने मागसहित नारा लगाएका थिए। त्यसको प्रतिक्रिया स्वरूप ट्रम्पले आफूविरुद्ध कुनै आक्रमण प्रयास भए इरानमाथि ‘पूर्ण विनाशकारी’ जवाफ दिने चेतावनी दिएका छन्। यसैबीच, वाल स्ट्रिट जर्नल लगायत अमेरिकी सञ्चारमाध्यमहरूले इरानले ट्रम्पको हत्या गर्ने योजना बनाएको गोप्य सूचना इजरायलले वासिङ्टनलाई उपलब्ध गराएको दाबी गरेका छन्। तथापि, यसबारे स्वतन्त्र पुष्टि भने भएको छैन।