भारतले चिप उत्पादन वृद्धि गर्न १.२७ लाख करोड रुपैयाँको ‘सेमिकन २.०’ योजना स्वीकृत गर्यो
भारतीय मन्त्रिपरिषद्ले देशको सेमिकन्डक्टर क्षेत्रलाई आत्मनिर्भर बनाउन १.२७ लाख करोड भारतीय रुपैयाँको ‘इन्डिया सेमिकन्डकटर मिशन’ (आईएसएम २.०) लाई स्वीकृति दिएको छ। यो योजनाअन्तर्गत चिप निर्माणका लागि आवश्यक मेसिन, विशेष रसायन र कच्चा पदार्थको स्वदेशी उत्पादनलाई बढावा दिँदै आयात घटाउने लक्ष्य सरकारले राखेको छ। सूचना प्रविधि मन्त्री अश्विनी वैष्णवका अनुसार यो कार्यक्रम छ वटा प्रमुख स्तम्भमा आधारित रहनेछ जसले गर्दा सन् २०३० सम्म चिप बजार १०० बिलियन डलर पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।
भारतीय मन्त्रिपरिषद्ले ‘इन्डिया सेमिकन्डकटर मिशन’ (आईएसएम २.०) को दोस्रो चरण स्वीकृत गरेको छ। जुलाई १५ मा सम्पन्न मन्त्रिपरिषद् बैठकले करिब १.२७ लाख करोड भारतीय रुपैयाँको बजेटमा यो योजना स्वीकृत गरेको हो। यो रकम पहिलो चरणको स्वीकृत बजेट (७६ हजार करोड भारु, डिसेम्बर २०२१ मा स्वीकृत) भन्दा निकै बढी हो। दोस्रो चरणमा भारतले चिप बनाउने ठूला कम्पनी स्थापना गर्नुको सट्टा देशभित्रै चिप उत्पादनका लागि आवश्यक सम्पूर्ण प्रणाली (इकोसिस्टम) विकास गर्ने लक्ष्य राखेको छ।
यसअन्तर्गत चिप बनाउने मेसिन/उपकरण, विशेष रसायन (स्पेसियालिटी केमिकल्स), आवश्यक कच्चा पदार्थ र आधुनिक प्याकेजिङ प्रविधिको स्वदेशी उत्पादनलाई बढावा दिइनेछ, जसले गर्दा विदेशबाट हुने आयात घट्ने विश्वास गरिएको छ। यसअघि ३१ मार्चमा गुजरातको साणन्दमा कायन्स सेमिकनको प्लान्ट उद्घाटन गर्दै भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले भारतलाई विश्वव्यापी आपूर्ति श्रृंखला (सप्लाई चेन) सँग जोड्न देशभित्रै बलियो वातावरण बनाउनुपर्नेमा जोड दिएका थिए।
उनका अनुसार भारतको चिप बजार हाल ४५/५० बिलियन डलर बराबर रहेको छ र दशकको अन्त्यसम्ममा यो १०० बिलियन डलरभन्दा बढी पुग्ने अनुमान छ। त्यसैले यसको ठूलो हिस्सा स्वदेशी उत्पादनले नै धान्ने लक्ष्य राखिएको हो। ‘सेमिकन २.०’ को अवधारणा भारतकी अर्थमन्त्री निर्मला सीतारमणले फेब्रुअरीमा प्रस्तुत गरेको बजेटमार्फत सार्वजनिक गरेकी थिइन्, जुन बेला यसका लागि प्रारम्भिक रूपमा करिब ४० हजार करोड भारुको रकम उल्लेख गरिएको थियो।
सूचना प्रविधि मन्त्री अश्विनी वैष्णवका अनुसार ‘सेमिकन २.०’ छ वटा स्तम्भ (पिलर) मा आधारित रहनेछ। पहिलो, नयाँ चिप डिजाइन कम्पनी र स्टार्टअपहरूलाई बजारसम्म पुग्न सहयोग गर्ने रणनीति। दोस्रो, चिप उत्पादनका लागि आवश्यक मेसिन, रसायन र ग्यासको स्वदेशी उत्पादनलाई प्रोत्साहन। तेस्रो, नयाँ सिलिकन, कम्पाउन्ड सेमिकन्डक्टर र डिस्प्ले फ्याक्ट्रिहरू भारतमा ल्याउने प्रयास। चौथो, चिप परीक्षण, प्याकेजिङलगायतका सुविधाहरू थप विस्तार। पाँचौं, थप उन्नत प्रविधि (नोड) मा काम गर्ने, जसअन्तर्गत अत्यन्तै अत्याधुनिक चिप (२ न्यानोमिटर जस्ता) प्रविधिको विकास पनि पर्छ। छैटौं, यस क्षेत्रका लागि आवश्यक दक्ष जनशक्ति तयार पार्ने रणनीति।
भारतको यस नयाँ नीतिप्रति अमेरिका, युरोप, जापान र सिंगापुर जस्ता विकसित मुलुकका कम्पनीहरूले पनि चासो देखाएका छन्। ‘इन्डिया इलेक्ट्रोनिक्स एन्ड सेमिकन्डकटर एसोसिएसन’ का अध्यक्ष अशोक चन्दकका अनुसार यसबारे विभिन्न देशहरूसँग सरकारी र व्यावसायिक स्तरमा साझेदारीका कुराहरू सकारात्मक रूपमा अगाडि बढिरहेका छन्।
