प्रकृतिमा २० मिनेट बिताउँदा हुने सकारात्मक स्वास्थ्य प्रभावहरू

लेखको जानकारीयदि तपाईं पार्कमा हिँड्दा वा जंगलको बाटोमा हिँड्दा शान्त महसुस गर्नुहुन्छ भने, यो केवल तपाईंको कल्पना होइन — यसको पछाडि वैज्ञानिक प्रमाणहरू छन्। बाहिर समय बिताउँदा शरीरमा धेरै मापनयोग्य परिवर्तनहरू सुरु गर्न सक्छ। यसले तनाव उत्पन्न गर्ने हार्मोनलाई घटाउन, रक्तचापलाई कम गर्न, र आन्द्राको स्वास्थ्य सुधार गर्न सक्छ। यी फाइदाहरू अनुभव गर्नका लागि तपाईंलाई घण्टौं हिँड्न आवश्यक छैन। विभिन्न अध्ययनहरूले देखाएका छन् कि अधिकतम प्रभावहरू केवल २० मिनेटमा देखिन सक्छन्। त्यसैले, हप्तामा केही दिन दिउँसो पार्कमा हिँड्न वा बेंचमा बस्न र नाश्ता गर्नाले शरीर र मन दुवैलाई फाइदा पुग्न सक्छ।प्रकृतिमा बिताएको समयले स्वास्थ्यलाई सुधार गर्ने चार प्रमुख तरिकाहरूलाई अन्वेषण गरौं। १. अनियोजित शान्तता हरियो रुखहरू देख्दा, पाइनको सुगन्ध महसुस गर्दा, पातहरूको हल्का सरसराहट सुन्दा, वा चरा चिच्याउँदा स्वचालित स्नायविक प्रणालीलाई तुरुन्तै उत्तेजित गर्छ, जसले अनैच्छिक शरीर प्रक्रियाहरूलाई नियन्त्रण गर्छ। नजिकको पार्कमा केही समय बिताउँदा पनि यो प्रभाव उत्पन्न गर्न सक्छ। अक्सफोर्ड विश्वविद्यालयका जैव विविधता विशेषज्ञ प्राध्यापक क्याथी विलिसका अनुसार, यस्ता वातावरणहरूले “रक्तचाप घटाउने र हृदयको गति र ताल सुधार गर्ने शारीरिक परिवर्तनहरूलाई उत्प्रेरित गर्छ। यी सबै शरीरको शान्त हुँदै गएकोको संकेत हुन्।” एक यूके अध्ययनले देखाएको छ कि हरियो वातावरणमा हप्तामा कम्तिमा दुई घण्टा बिताउने व्यक्तिहरूको स्वास्थ्य र मानसिक सन्तोष राम्रो हुन्छ। २. हार्मोनल पुनर्सन्तुलन प्रकृतिमा बिताएको समयले शरीरको हार्मोनल प्रणालीलाई सक्रिय बनाउँछ। प्राध्यापक विलिसले बताउँछन् कि बाहिर हुँदा तनाव र चिन्तामा वृद्धि हुने हार्मोन जस्तै कोर्टिसोल र एड्रेनालिन घट्छ। “एक अध्ययनले देखाएको छ कि जसले जापानी सिप्रेसको तेलको सुगन्ध भएको होटलको कोठामा तीन दिन बिताए, तिनीहरूको एड्रेनालिन स्तरमा महत्वपूर्ण कमी आएको थियो र रगतमा प्राकृतिक किलर सेलको संख्या बढेको थियो,” उनले भनिन्। प्राकृतिक किलर सेलले शरीरमा भाइरससँग लड्न मद्दत गर्छ। इलिनोइस विश्वविद्यालयका प्राध्यापक मिंग कुओका अनुसार, “प्रकृतिले के कुरा शान्त गर्नुपर्छ र के कुरा बलियो बनाउनुपर्छ, त्यसलाई शान्त पार्छ।” “प्रकृतिमा बिताएको तीन दिनको सप्ताहन्तले शरीरको भाइरससँग लड्ने प्रणालीलाई उल्लेखनीय रूपमा बढाउँछ, जसको प्रभाव सामान्यभन्दा लगभग २४% बढी एक महिना पछि पनि रहन्छ।” अध्ययनहरूले पुष्टि गर्छन् कि प्रकृतिमा बिताएको छोटो समयले दीर्घकालीन सकारात्मक स्वास्थ्य प्रभावहरू ल्याउन सक्छ। ३. सुगन्धको शक्तिशाली प्रभाव प्रकृतिका सुगन्धहरू यसको दृश्य र ध्वनिहरू जत्तिकै शक्तिशाली हुन सक्छन्। बिरुवाहरू र माटोले हावामा जैविक यौगिकहरू छोड्छन्, जसले श्वासप्रश्वासमार्फत शरीरमा प्रवेश गर्छ र रगतमा पुग्न सक्छ। प्राध्यापक विलिसले पाइनको जंगललाई उदाहरणको रूपमा लिँदै भने कि यसको सुगन्धले ९० सेकेन्ड भित्र व्यक्तिलाई शान्त पार्न सक्छ, जसको प्रभाव लगभग १० मिनेटसम्म रहन्छ। केहीले प्रकृतिका प्रभावहरू केवल मनोवैज्ञानिक हुन् भन्ने सोच्न सक्छन्, तर अर्को अध्ययनले देखाएको छ कि कुनै विशेष सुगन्धसँग अपरिचित शिशुहरू ‘लिमोनेन’को सुगन्ध भएको कोठामा राख्दा शान्त हुन्छन्। ४. फाइदाजनक ब्याक्टेरिया आन्द्रामा पुग्छ माटोमा खेल्नु स्वास्थ्यका लागि पनि फाइदाजनक हुन सक्छ किनकि माटो र बिरुवाहरूमा विभिन्न प्रकारका फाइदाजनक ब्याक्टेरिया हुन्छन्। “यी तिनीहरू नै फाइदाजनक ब्याक्टेरिया हुन् जसका लागि मानिसहरूले प्रोबायोटिक्स वा स्वास्थ्य पेय पदार्थ किन्छन्,” प्राध्यापक विलिसले व्याख्या गरिन्। संक्रमणको जोखिम र मानसिक स्वास्थ्य प्रभावको अध्ययन गर्ने प्राध्यापक मिंग कुओका अनुसार, केही ब्याक्टेरियाले हाम्रो मनोविज्ञान सुधार गर्न सक्छ। थप रूपमा, बिरुवाबाट निस्कने यौगिक ‘फाइटोनसाइड’ले शरीरलाई रोगसँग लड्न मद्दत गर्छ। संक्रामक रोग विशेषज्ञ डा. क्रिस भ्यान टोल्केनले विश्वास गर्छन् कि प्रकृतिले हाम्रो “प्रतिरक्षा प्रणालीलाई सक्रिय राख्न” मद्दत गर्छ। उनले आफ्ना बच्चाहरूलाई वनको माटोमा खेल्न दिन्छन् ताकि यी फाइदाजनक तत्वहरू नाक वा मुखमार्फत शरीरमा प्रवेश गर्न सकून्। प्रकृतिलाई नजिक ल्याउने पार्क वा जंगलमा जानु सधैं सम्भव हुँदैन, तर राम्रो कुरा यो हो कि यो अनिवार्य छैन। विलिसका अनुसार, घर वरिपरिका साना प्राकृतिक तत्वहरूले पनि फरक पार्न सक्छ। उदाहरणका लागि, सेतो वा पहेँलो गुलाबले मस्तिष्कलाई अझ शान्त बनाउन मद्दत गर्न सक्छ। त्यस्तै, ‘पाइनिन’ जस्ता आवश्यक तेलहरूको सुगन्धले मनलाई शान्त गर्न मद्दत गर्न सक्छ। यदि यो सम्भव छैन भने, वनको एक मात्र चित्रले पनि फाइदा पुर्याउन सक्छ। अध्ययनहरूले देखाएका छन् कि ल्यापटपमा प्रकृतिका चित्रहरू हेर्नु वा झ्यालबाट हरियालीमा हेरिरहनु मस्तिष्कलाई शान्त पार्न र तनाव घटाउन मद्दत गर्छ। “प्रकृतिसँग जडान गर्नका लागि प्रत्येक सानो प्रयासले केही फाइदा दिन्छ,” प्राध्यापक मिंग कुओले जोड दिन्छ।