देशभरिका होटल तथा रेस्टुरेन्टहरुको अनुगमन गर्दा अखाद्य तेल, म्याद गुज्रिएका सामग्री र फोहोर भान्सा फेला परेपछि प्रशासनले करोडौं रुपैयाँ जरिवाना गरेको छ। गृह मन्त्रालयले प्रमुख जिल्ला अधिकारीहरुलाई पत्र पठाएर उपभोक्ताको स्वास्थ्यमा प्रतिकूल प्रभाव पार्ने व्यवसायीविरुद्ध कडा कानुनी कारबाही गर्न र गुनासो सुनुवाइको उचित व्यवस्था गर्न निर्देशन दिएको छ। रेस्टुरेन्ट एण्ड बार एसोसिएसन नेपाल (रेबान) ले भान्सामा सुधारको आवश्यकता स्वीकार्दै व्यवसायीलाई तालिम र सचेतना कार्यक्रममार्फत सहयोग गर्न सरकारसँग आग्रह गरेको छ।
४ साउन, काठमाडौं। बाहिरी भाग हेर्दा होटल र रेस्टुरेन्टका बोर्ड आकर्षक देखिन्छन्। मेनुमा विभिन्न स्वादिष्ट परिकारका नामहरु लेखिएका हुन्छन्। तपाईं परिवारसहित त्यहाँ जानुहुन्छ र स्वादिष्ट भोजन अर्डर गर्नुहुन्छ। तर, के तपाईंलाई थाह छ कि ती परिकार बनाउने भान्सा र प्रयोग गरिएका सामग्रीका अवस्था कस्तो छ? के तपाईं महँगो मूल्य तिरेर अखाद्य सामग्री खाइरहनुभएको छ?
खाद्य प्रविधि तथा गुण नियन्त्रण विभाग, वाणिज्य विभाग र स्थानीय प्रशासनले गरेको हालैको देशव्यापी आकस्मिक अनुगमनले अधिकांश होटल र रेस्टुरेन्टले उपभोक्तालाई परिकारका नाममा स्वास्थ्यका लागि हानिकारक सामग्री खुवाइरहेको पाइएको छ। अनुगमनका क्रममा काठमाडौं उपत्यका र विभिन्न जिल्लामा लाखौं रुपैयाँ जरिवाना लगाइएको र सयौं किलो अखाद्य सामग्री नष्ट गरिएको छ।
काठमाडौंका ‘हाइफाइ’ भान्साभित्रको अवस्था अति नकारात्मक देखिएको छ। काठमाडौं न्यू रोडस्थित कर्नर प्वाइन्ट रेस्टुरेन्ट र बारमा गरिएको सरकारी अनुगमनमा पिज्जा बेस बनाउन प्रयोग गरिने तेलमा मरेका साङ्लो तैरिरहेको भेटियो। म्याद गुज्रिएको फ्रुट सिरप प्रयोग गरेर जनस्वास्थ्यमा ठुलो खतरा पुर्याएको भन्दै वाणिज्य विभागले उक्त रेस्टुरेन्टलाई दुई लाख एक हजार रुपैयाँ जरिवाना लगायो। भक्तपुर मध्यपुर थिमिको ‘जिरे खुर्सानी दरबार रेस्टुरेन्ट’मा असुरक्षित तरिकाले ढुवानी गरिएको मासु प्रयोगशाला परीक्षणले हानिकारक सूक्ष्मजीवाणु भएको पुष्टि भयो। करिब १४ किलो काँचो मासु, ५ किलो तन्दुरी र १८ किलो स्रोत नखुलेको मासु भेटिएपछि त्यसलाई दुई लाख पाँच हजार रुपैयाँ जरिवान गरिएको थियो।
यस्तै काठमाडौं दरबारमार्गस्थित ‘द ब्ल्याक गोल्ड रेस्टुरेन्ट’मा साँघुरो भान्सामा म्याद गुज्रिएका कृत्रिम रङ र लेमन साल्ट फेला पर्यो। चण्डौलस्थित ‘एक्सप्रेस इट्स’मा पनि म्याद गुज्रिएको चाउमिन र खाना पकाउने तेलको टोटल पोलार मेटेरियल (टीपीएम) ३८ प्रतिशत पुगेको देखियो, जुन मानव स्वास्थ्यका लागि अत्यन्तै हानिकारक तथा क्यान्सरजनक मानिन्छ। टोलीले तत्काल खराब तेल नष्ट गर्यो।
काभ्रे जिल्लाका राजमार्ग क्षेत्रमा होटलहरुको अवस्था झन् गम्भीर देखिएको छ। नमोबुद्ध नगरपालिकामा ७ व्यवसायबाट मात्र तीन लाख रुपैयाँ जरिवाना गरिएको छ। नमोबुद्ध-७ मा रहेको ‘रोयल म:म एन्ड नेवारी खाजा घर’ डेढ वर्षदेखि दर्ता बिना सञ्चालन भैरहेको पाइयो। त्यहाँ भान्सामा झिंगा र साङ्लाको कुदाकुद भेटियो र काँचो मासु तथा सलाद काट्न एउटै चपिङ बोर्ड प्रयोग भइरहेको थियो। यसका लागि दुई लाख ५० हजार रुपैयाँ जरिवाना लगाइएको छ। त्यहीँका ‘नेवारी खाजा एन्ड भान्सा घर’ लाई फोहोर भान्सा र म्याद गुज्रेका सामग्री राखेको भन्दै २५ हजार र ‘उत्सव चिकेन हाउस’ लाई १५ हजार जरिवाना गरियो। म्याद गुज्रिएको कृत्रिम रङ प्रयोग गरी केक बनाउने ‘लोटस बेकरी’लाई सरसफाइ सुधार्न निर्देशन दिइएको छ।
सर्लाहीको स्थिति पनि भयावह छ। मधेस प्रदेश सर्लाहीको बरहथवास्थित दर्ता नभएको नास्ता पसलमा १५ किलो रसवरी मिठाई भित्र मरेका झिंगा र मौरी भेटिएपछि अखाद्य मिठाई नष्ट गरिएको छ। सर्लाहीकै मलंगवास्थित न्यु अन्नपूर्ण होटल र हरिवनको सम्राट स्टाफलाइन होटलमा प्रयोग हुने फ्राइङ तेलको टीपीएम ५० प्रतिशत पुगेको छ, जुन सामान्यतया स्वास्थ्यका लागि अत्यन्त हानिकारक मानिन्छ।
लालबन्दी युनाइटेड होटल, बागमतीको सीता प्यालेस होटल र हरिवनको सीता प्यालेस होलिडेजजस्ता ठूला होटलहरुलाई फोहोर भान्सा, कुहिएका तरकारी र म्याद गुज्रेका सामग्री राखेको भन्दै जनही एक लाख रुपैयाँ जरिवाना गरिएको छ। मलंगवाकै अन्य होटलहरूलाई अखाद्य रंग प्रयोग, म्याद गुज्रिएका सामान राख्ने र सरसफाइ नगर्ने कारणले अन्तिम चेतावनी दिइएको छ।
चितवनमा ९ असारमा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) महाधिवेशनको क्रममा लर्ड्स होटलमा गृहमन्त्री सुधन गुरुङले खाएको अम्लेटमा माछाको काँडा फेला परेको थियो। गुणस्तरहीन खाना खुवाएको आरोपमा सो होटलमा तीन लाख रुपैयाँ जरिवाना लगाइएको छ।
यी केही उदाहरण मात्र हुन्; यस्ता अवस्थाहरु अझै देशभर फेला परिसकेका छन्। होटल र रेस्टुरेन्टहरूले बासी, सडेगलेका र अखाद्य वस्तु उपभोक्तालाई दिनु स्वास्थ्यको लागि गम्भीर खतरा हो भनेर गृह मन्त्रालयले १५ असारमा सबै मुख्य जिल्ला अधिकारियोंलाई कडा कानुनी कारबाही गर्न निर्देशन दिएको छ। यो निर्देशनमा उपभोक्ताको स्वास्थ्यमा नकारात्मक प्रभाव पार्ने कुनैपनि पक्षलाई क्षमा नदिन भनिएको छ। अनुगमनलाई केवल प्रक्रिया पूरा गर्न नभई परिणाममुखी बनाउने पनि लक्ष्य राखिएको छ।
उपभोक्ताले अखाद्य वस्तु भेटेमा कहाँ उजुरी गर्ने भन्ने समस्यालाई समाधान गर्न सबै सीडीओ कार्यालयमा गुनासो सुनुवाइ संयन्त्र (हटलाइन वा द्रुत सेवा डेस्क) स्थापना गर्न भनिएको छ। नागरिकबाट आउने गुनासोलाई प्राथमिकतामा राखेर छिटो समाधान गर्नुपर्नेछ।
रेबानले पनि अनुगमन टोलीमा व्यावसायिक छाता संघका प्रतिनिधिहरुलाई समावेश गर्न सरकारलाई आग्रह गरेको छ। व्यवसायीहरूलाई पहिलो र दोस्रो पटक चेतावनी दिएपछि पनि समस्याहरू दोहोरिएमा कारबाही गर्ने तयारी व्यवसायीहरूमा रहेको महासचिव शरद कुमार दाहालले बताए। उहाँले भने, ‘हामी सबै व्यवसायी कमजोरी सुधार गर्न इच्छुक छौं, तर सरकारले वातावरण र अवसर बनाउनुपर्नेछ।’
खाद्य प्रविधि तथा गुण नियन्त्रण विभागकी प्रवक्ता डा. बालकुमारी शर्माले अनुगमनले देखाएका धेरै तथ्यहरूलाई हटाउन नदिएको बताइन्। उनले व्यवसायीहरूले आफ्नो व्यवसायप्रति पूर्ण जिम्मेवारी लिनुपर्ने र भान्सालाई स्वच्छ राख्न तालिम नपाएको बहानामा पन्छिन नपर्ने स्पष्ट पारिन्। साथै, काठमाडौं महानगरपालिकासँगको सम्झौताअनुसार साप्ताहिक नियमित अनुगमन भइरहेको र वाणिज्य विभाग, जिल्ला प्रशासन तथा उपभोक्ता समितिसँग समन्वय गरेर दैनिक नियमन भइरहेको जनाइन्।
स्वास्थ्य तथा खाद्य स्वच्छता मन्त्रालयले पनि बजार अनुगमन क्रममा देशभरका होटल र रेस्टुरेन्टहरूमा अखाद्य सामग्री र चरम लापरवाही फेला परेर कडाइ गरेको छ र व्यवसायीलाई सबै मापदण्ड पालना गर्न निर्देशन दिएको छ। मन्त्रालयका वरिष्ठ स्वास्थ्य शिक्षा प्रशासक डा. भक्तबहादुर केसीले खाद्य उत्पादन तथा बिक्री वितरणमा नियम पालना अनिवार्य रहेको बताए। उनले भने, ‘नागरिकबाट आउने उजुरी र गुनासा समाधान गर्न हामी तयार छौं, मन्त्रीज्यू पनि यस विषयलाई नजिकबाट अनुगमन गर्दै निर्देशन दिइरहनुभएको छ।’
