समाचार सारांश सम्पादकीय रुपमा समीक्षा गरिएको। आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्सको विकासमा अमेरिका र चीनबीच विश्वव्यापी प्राविधिक प्रतिस्पर्धा तीव्र बनेको छ। चीनले ओपन-सोर्स एआई मोडलहरू विकास गरी अमेरिकी कम्पनीहरूको वर्चस्वलाई कडा चुनौती दिइरहेको छ। एआई प्रविधि चीनको सुस्त अर्थतन्त्रलाई गति दिने र भविष्यको आर्थिक स्थायित्व कायम गर्ने मुख्य आधार बनेको छ। १३ साउन, काठमाडौं। लगभग चार वर्षअघि विश्वव्यापी टेक प्रतिस्पर्धामा अमेरिका चीनभन्दा धेरै अगाडि थियो। सन् २०२२ को अन्त्यतिर ओपनएआईले च्याटजीपीटी सार्वजनिक गर्यो जुन एउटा नयाँ एआई मोडल थियो। त्यही समयमा वासिङ्टनले चीनतर्फको चिप निर्यातमा प्रतिबन्ध कडा बनाइरहेको थियो र चीन कमजोर देखिन्थ्यो। त्यसपछि चीनले आफ्नो गति तीव्र बनायो र धेरै छिटो अमेरिकाको नजिक पुगेको छ। सन् २०२५ को सुरुमा चिनियाँ टेक फर्म डीपसिकले आफ्नो ओपन-सोर्स एआई मोडल आर१ सार्वजनिक गर्यो जसले सिलिकन भ्यालीको नजिक चिनियाँ टेक कम्पनीहरूको प्रगति देखायो। यो मोडल अमेरिकी शीर्ष मोडलहरूभन्दा कम शक्तिशाली थियो तर लगानीकर्ताहरूलाई अचम्ममा पार्यो र सेयर बजारमा ठूलो गिरावट भयो। चिनियाँ कम्पनीहरूले अमेरिकी टेक दिग्गजहरूलाई पछाडि पार्ने डर बढ्यो। अहिले पनि ती डरहरु पुनः उत्पन्न भएका छन्। अघिल्लो महिनामा चीनको जेट डट एआईले जीएलएम ५.२ सार्वजनिक गर्यो जुन अमेरिकी मोडल क्लाउड ओपस ४.८ को नजिक पुगेको थियो। गत हप्ता आएको मुनसटको किमी के३ ले यो अन्तरलाई झनै कम पार्यो र यसको मूल्य अमेरिकी मोडलको आधा छ। ‘उन्नत एआई सफ्टवेयरमा अमेरिकाको अग्रता अपेक्षा भन्दा कमजोर हुन सक्छ। चिनियाँ एआई ल्याबहरू उच्च स्तरका मोडलहरू बनाउन सक्षम छन्,’ अमेरिकी इन्टरप्राइज इन्स्टिच्युटका रायन फेडासियुक भन्छन्। तर यो विषय चीन र अमेरिकामध्ये को मोडल उत्कृष्ट छ भन्दा बढि भविष्य, समृद्धि र सभ्यताको विषय हो। उनीहरूको भविष्यको अर्थव्यवस्था र विश्वमा आफ्नो प्रभाव यसैमा टुंगिएको छ। ‘मानिसहरूले एआईको प्रयोग कसरी गर्छन् भन्ने कुरा धेरै महत्वपूर्ण हुँदै गइरहेको छ र यसले मानिसहरूको जीवनलाई परिभाषित गरिरहेको छ,’ फेडासियुक भन्छन्, ‘त्यसैले कम्प्युटिङ संरचना बनाउने र विश्वव्यापी एआई मापदण्ड निर्धारण गर्ने प्रतिस्पर्धा अमेरिका र चीनबीचको प्रतिस्पर्धा हो। यो मान्छेहरूले कसरी जिउने, काम गर्ने र नियम पालना गर्ने अपरेटिङ सिस्टम बनाउने खेल हो।’
