समाचार सारांश समीक्षा पश्चात तयार गरिएको। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले तत्कालका लागि इरानमाथि सम्भावित सैन्य हमला स्थगित गरेको घोषणा गर्नुभएको छ। सम्झौता तयार भएपछि इरान र मध्यपूर्वका अन्य देशहरूको आग्रहमा उनले हमला रोकिएको बताएका छन्। सम्झौतामा होर्मुज स्ट्रेट सञ्चालन र इरानको आणविक खतरा हटाउने दुई मुख्य सर्तहरू समावेश छन्। १७ साउन, काठमाडौं। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले तत्कालका लागि इरानमाथि हुने सम्भावित सैन्य हमला रोकेको घोषणा गर्नुभएको छ। आइतबार सामाजिक सञ्जाल ट्रुथ सोसलमा उनले सम्झौताको नयाँ रूपरेखा तयार भएको भन्दै हमला रद्द गरिएको जानकारी दिनुभएको हो। ट्रम्पले पहिलेनै इरानविरुद्ध ठूलो सैन्य कारबाही गर्ने चेतावनी दिनुभएको थियो। तर अचानक हमला रोक्ने निर्णयमा मध्यपूर्वका प्रभावशाली राष्ट्रहरूले गरेको कूटनीतिक पहलले नेपालीहरूलाई नै आश्चर्यचकित तुल्याएको छ। अमेरिकी समाचार वेबसाइट एक्सियोसका अनुसार, साउदी अरबका युवराज मोहम्मद बिन सलमानले ट्रम्पसँग टेलिफोन वार्ता गर्दै इरानविरुद्ध सम्भावित सैन्य कारबाहीबारे गहिरो चिन्ता प्रकट गरे र तनाव कम गर्न विशेष अपिल गरे। साउदी अरब मात्र नभएर कतार, संयुक्त अरब इमिरेट्स (यूएई), टर्की, र पाकिस्तान पनि अमेरिका र इरानबीचको तनाव घटाउन कूटनीतिक प्रयासमा रहेका थिए। शनिबार कतारी मध्यस्थकर्ताहरूले इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराघची, ट्रम्पका विशेष दूत स्टिभ विटकफ र ओमानी अधिकारीहरूसँग छुट्टाछुट्टै बैठक गरी होर्मुज स्ट्रेट पुनः संचालनसम्बन्धी सम्भावित सम्झौताको विषयमा गम्भीर छलफल गरेका थिए। ट्रम्पको दाबी: इरान र मध्यपूर्वका देशहरूले आग्रह गरे ट्रम्पले ट्रुथ सोसलमा आफूले इरान र अन्य मध्यपूर्वी देशहरूको आग्रहमा हमला रोकेको बताउनुभएको छ। ‘अमेरिकाले दोस्रो विश्वयुद्धपछिको सबैभन्दा ठूलो सैन्य शक्ति छ र इरानविरुद्ध पूर्ण रूपमा तयार पनि थियो,’ ट्रम्पले लेख्नुभएको छ, ‘तर सम्झौताको रूपरेखा तयार भएपछि इरान र अन्य देशहरूले हमला रोकिन आग्रह गरे।’ प्रस्तावित सम्झौताको मर्म ट्रम्पका अनुसार प्रस्तावित सम्झौतामा दुई मुख्य सर्त रहेको छ: १. विश्वव्यापी व्यापारको महत्वपूर्ण मार्ग मानिने होर्मुज स्ट्रेटलाई पूर्णरूपमा बाधारहित खोल्ने। २. इरानको आणविक खतरा स्थायी रूपमा हटाउने। ट्रम्पले लेख्नुभएको छ, ‘विश्वको भविश्य तथा इरानको स्थायित्व र समृद्धिलाई ध्यानमा राख्दै, सम्झौतामा सहमति भएपछि हमला रद्द गर्ने निर्णय गरेको छु।’ यस निर्णयमा इजरायल पनि अमेरिकासँग रहेको ट्रम्पले उल्लेख गर्नुभएको छ र सबै पक्षलाई छिटो सम्झौता निष्कर्षमा पुर्याउन निर्देशन दिनुभएको छ। ट्रम्पले निर्णयसम्म कसरी पुग्नुभयो? अलजजिराले ट्रम्पको धम्की र हमला रोक्ने निर्णयको टाइमलाइन समावेश गरेको छ: जुलाई २८: ह्वाइट हाउसमा अमेरिकी र इजरायली प्रधानमन्त्री नेतन्याहुसँग टोली छलफल। जुलाई २९: साउदी रक्षामन्त्री खालिद बिन सलमानले वासिङ्टनमा ट्रम्प र उपराष्ट्रपतिसँग युद्ध र सम्भावित क्षेत्रीय सङ्कटबारे कुराकानी गरे। जुलाई ३१: क्याम्प डेभिडमा मन्त्रिपरिषद्को बैठकमा ट्रम्पले इरानमाथि ‘निकै कडा’ प्रहार गर्ने संकेत गर्नुभयो। अगस्ट १ बिहान: ट्रम्पले ट्रुथ सोसलमा लडाकु विमानका तस्वीरहरू पोस्ट गर्नुभयो। अगस्ट १ साँझ: साउदी युवराजले ट्रम्पलाई चेतावनी दिए कि इरानले खाडी क्षेत्रका ऊर्जा स्रोतहरूमा जवाफ आक्रमण गर्न सक्नेछ। अगस्ट १ रात: ट्रम्पले ट्रुथ सोसलमा हमला रद्द गरेको घोषणा गर्दै इरान र क्षेत्रीय देशहरूले सम्झौता सहमति बनाएर आक्रमण रोक्न आग्रह गरेको बताउनुभयो। जोखिम उच्च छ मिडिल इस्ट इन्स्टिच्युटका रस ह्यारिसनका अनुसार, इरान आक्रमणको धम्की दिनेगरि वार्ताबाट टाढा रहन्छन् र इतिहासले देखाएको छ कि यस्तो अवस्थामा तनाव बढ्छ। उनी भन्छन्, ‘वार्ता जारी राख्न नसकेमा दुवै पक्षबीच स्थिति नियन्त्रण बाहिर जान सक्छ।’ इरानको कडा चेतावनीपछि ट्रम्पको कदम इरानले अमेरिकासँगको उच्च तनावका बीच आफ्नो कूटनीतिक पहल तीव्र बनाएको छ। विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीले पाकिस्तान, टर्की, र साउदी अरबका समकक्षीसँग वार्ता गरी सम्भावित तनाव वृद्धिबाट हुने जोखिमहरूबारे छलफल गर्नुभएको छ। तेहरानले अमेरिकाको सैन्य कारबाहीको खतरामा आफ्नो सार्वभौमसत्ता र राष्ट्रिय सुरक्षाको रक्षा गर्न कडा जवाफ दिने तयारी रहेको पुनः दोहोर्याएको छ। विदेश मन्त्रालयले अमेरिकाले होर्मुज स्ट्रेटमा नियमहरू उल्लङ्घन गरेको आरोप लगाएको छ र व्यापारिक जहाज मार्फत सैन्य गतिविधि लुकाएको दाबी गरेको छ। मिडिल इस्ट इन्स्टिच्युटका ह्यारिसनले ट्रम्पले स्पष्ट रणनीति नबनाउँदा युद्ध जोखिम अझै उच्च रहेको बताउनुभयो। उनका अनुसार, इरानले कूटनीतिक संवादमा संलग्न हुँदा नै आफूलाई प्रतिवद्धता जनाएको देखिन्छ र ट्रम्पले युद्ध रोक्नुको कारण युद्धको व्यापकता बढ्ने जोखिम हुनसक्ने बताइन्छ। तर हर्ज माइफामा सहमति नभएसम्म तनाव पूर्ण रुपमा हट्न बाँकी रहेको ह्यारिसनले टिप्पणी गरे। (एजेन्सी र अन्तर्राष्ट्रिय समाचार स्रोतहरूको सहयोगमा)
