ब्रोड पीक हिमालमा कीर्तिमानधारी नेपालीहरूसहित १० आरोहीको मृत्यु भएको घटनालाई सगरमाथामा सन् २०१४ र सन् २०१५ मा लगातार भएका दुई भिन्न घातक दुर्घटनापछि नेपाली पर्वतारोहण समुदायले भोगेको सबैभन्दा ठूलो विपत्तिका रूपमा हेरिएको छ। नेपाल पर्वतारोहण सङ्घ (एनएमए) का पूर्वअध्यक्ष आङछिरिङ शेर्पाका अनुसार पाकिस्तानमा भएको हिमपहिरो “व्यावसायिक आरोहणको क्रममा नेपाली आरोही समुदायले देशबाहिर देखेको सबैभन्दा ठूलो एकल घटना” हो। “यसलाई सन् २०१४-१५ पछि सबैभन्दा खराब घटना मानिन्छ,” उनले भने। सन् १९५० को दशकदेखि नेपालमा अग्ला हिमाल आरोहण सुरु भएको छ। सन् १९५३ मा सगरमाथाको पहिलो सफल आरोहणपछि खुम्बु क्षेत्रमा पर्वतारोहण गतिविधि तीव्र रूपमा बढेको थियो। यद्यपि त्योभन्दा पहिले नै नेपाली आरोहीहरूले अन्य देशमा भएका हिमाल आरोहणहरूमा सहभागी हुँदै ठूला विपत्तिहरू भोगेर ज्यान गुमाएका थिए।
पर्वतारोहण क्षेत्रका अनुसन्धानकर्ता अनिश दाहालले ब्रोड पीक दुर्घटनामा मृत्यु भएका व्यक्ति विश्वस्तरमै खास पहिचान भएका आरोहीहरू भएको बताउँछन्। त्यसैकारण उनीहरूको अनुपस्थितिले पर्वतारोहण समाजमा गहिरो प्रभाव पारिरहेको छ। उनले भने, “संपूर्ण पर्वतारोहण समुदायलाई यस घटनाले हिमालमा अन्ततः निर्णायक कोही हुँदा त्यो हिमाल नै हुन्छ भन्ने कठोर सत्य सम्झाएको छ।” एनएमएका पूर्वअध्यक्ष आङछिरिङ शेर्पा भन्छन् कि पाकिस्तानको हिमालमा लामो अनुभव र ज्ञान भएका बाबजुद पनि यस पटक नेपाली आरोहीहरूले ‘भाग्यले साथ पाएनन्’। “त्यहाँका हिमालहरूमा हिमपहिरो आउनु र छिटो छिटो मौसम फेरबदल हुनु सामान्य कुरा हो। पर्वतारोहीहरू त त्यही अनुसार तयारी पनि गर्छन्। तर यस पटक उनीहरूले नियतिलाई टार्न सकेनन्,”।
यस घटनाबाट १२ वर्षअघि सन् २०१४ मा सगरमाथा आधार शिविरभन्दा केही माथिल्लो खुम्बु आइसफलमा हिमपहिरोले गर्दा १६ जना आरोहीहरूको मृत्यु भएको थियो। त्यसैगरी सन् २०१५ मा भूकम्पसँगै अर्को हिमपहिरोले सामान्यतः सुरक्षित ठहरिने आधार शिविर केही मिनेटमै भताभुङ्ग गर्यो जसमा करिब २२ जनाको मृत्यु भयो। सोही दशकमा, सन् २०२३ को सुरुवातमा खुम्बु आइसफलमा बेपत्ता भएका तीन शेर्पाहरूलाई पछि अधिकारीहरूले मृत घोषणा गरेका थिए।
पर्वतारोहण अनुसन्धानकर्ता अनिश दाहालले व्यवसायीक आरोहण सुरु भएदेखि हिमालमा हुने मृत्युहरूको प्रकृति नै फरक हुँदै गएको बताउँछन्। “व्यवसायीक आरोहण सुरु हुनुअघि हुने मृत्युहरू प्रायः हिमदरारहरूमा खेस्रो पर्ने वा हिमपहिरो तथा हिमआँधीमा परेर हुने गर्थे। पछिल्ला वर्षहरूमा भने ठूला विपत्तिभन्दा पनि फरक-फरक अवस्थाका कारण मृत्यु बढी देखिएका छन्। यस्ता मृत्युमा व्यक्तिगत स्वास्थ्य सम्वन्धी कारकहरू बढी प्रभावकारी छन्,” उनले भने।
नेपालमा सन् १९९० मा बहुदलीय प्रजातन्त्र पुनःस्थापनापछि व्यवसायिक पर्वतारोहणले तीव्र विकास पाएको छ। “नेपालमा हुने हिमाली दुर्घटनाहरूको क्रममा उद्धार कार्यमा सरकारले सामान्यतया सुस्त प्रतिक्रिया जनाउने गरेको छ, तर पर्वतारोहण कम्पनीहरू सुविधा सम्पन्न बन्दै गएका छन् र शेर्पाहरू उद्धार कार्यमा अनुभवि तथा तालिमप्राप्त भएका कारण पछिल्ला वर्षहरूमा धेरै सफल उद्धारहरू भइरहेका छन् जसले जीवन जोगाउने काम गरेका छन्,” पञ्जाब विश्वविद्यालयकी अनुसन्धानकर्ता मेधावी गुलाटीले भनिन्।
