नेपालमा खाना पकाउने ग्यास (एलपीजी)को अभावबारे उपभोक्ता, व्यापारिक र सरकारी पक्षबीच निरन्तर आरोप-प्रत्यारोप भइरहेका छन्। सरकारले विगत केही वर्षदेखि प्रत्येक घरमा बिजुलीको प्रयोग बढाउन आग्रह गर्दै आएको छ। तर, यस्तो अवस्थामा के देशमा विकल्पको रूपमा निश्चिन्त भएर बिजुली चुलो चलाउन सकिन्छ? ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालयका प्रवक्ता सन्दीपकुमार देव भन्छन्, “ढुक्क भएर चलाउन सकिन्छ। तर हाम्रो विद्युत् वितरण प्रणाली सुधारको प्रक्रियामा छ, त्यसैले केही समयसम्म पूर्ण भरपर्दो स्थितिमा पुग्न सक्दैन।” विद्युत् उपलब्धताका दृष्टिले भने सारा वर्ष भान्साका लागि निश्चित रूपमा पर्याप्त विद्युत् उपलब्ध रहेको देवले बताए। “सुक्खा मौसममा केही अभाव हुन सक्छ। त्यो समस्या भारतबाट बिजुली खरिद गरेर समाधान हुँदैछ,” उनले थपे।
नेपालमा खाना पकाउने ग्यासको मासिक औसत माग करिब ४८-४९ हजार मेट्रिक टन रहेको उल्लेख छ। ग्यास बिक्रेता महासङ्घका महासचिव विनोद काफ्ले भन्छन्, “ग्यास उपलब्धता राम्रो भए पनि अभाव हुन नहुने थियो, तर परिवारले कतिसम्म सिलिन्डर लिन सक्छ भन्ने कुनै निश्चित व्यवस्था छैन। मध्यपूर्वमा जारी तनावका कारण आउने पर्व र जाडो मौसमसम्म ग्यास सिलिन्डर उपभोक्ताले थुपारिरहेका छन्।” उनले थपे, “सरकारले धेरै प्रयास गरिरहेको छ कि [बिजुलीबाट चल्ने] इन्डक्शन/इन्फ्रारेड चुलो प्रयोग बढोस्, तर ग्यासको खपत उल्लेखनीय रूपमा घटेको छैन।”
विशेषज्ञहरूले भन्छन् कि मुख्य कारण भद्र विद्युत् प्रवाह नहुनु भएकाले उपभोक्ता एलपी ग्यासमा निर्भर छन्। मन्त्रालयका प्रवक्ता देवले समस्या स्वीकार्दै भने, “व्यवस्थापन पक्षले कहिलेकाहीं बिजुली आपूर्ति बन्द हुने अवस्था हामी सबैले भोगिरहेका छौं। त्यसलाई कसरी विश्वासिलो र गुणस्तरीय बनाउने भन्ने कुरामा केन्द्रित छौं।” ऊर्जा विज्ञ सुरेशबहादुर भट्टराईले भने, उपभोक्ताहरू ऊर्जा खपतका परम्परागत तरिकाबाट बाहिर आउन सकेका छैनन्। “तर, के सबै नेपाली घरमा इन्डक्शन चुलो चलाउन सक्ने तार जडान गरिएको छ कि छैन भन्ने कुरा अहिले सोध्न जरुरी छ,” लामो समय नेपाल विद्युत् प्राधिकरणको भारप्रेषण केन्द्रमा कार्यरत भट्टराईले बताए।
