खानुहुन्छ भन्ने मात्र होइन, कहिले खानुहुन्छ भन्ने कुरा पनि अत्यन्तै महत्वपूर्ण हुन्छ। “बिहानको पहिलो खानालाई राजजस्तै, दिउँसोको भोजनलाई राजकुमारजस्तो र बेलुकाको खाना गरिबले जस्तो खानू,” मेरो स्पेनी साथी खाबिएर हियर्सफेल्डले आफ्नो अनुभव सुनाउँदै भने। उनले सानै उमेरदेखि यसको गहिरो अर्थ बुझेका थिए। स्पेनमा दिउँसोको खाना सबैभन्दा ठूलो हुन्छ भने साँझ अत्यन्तै सानो भोजन गर्ने चलन छ। “कतिपय मानिसहरू बेलुकी खाना नै नखाएर फलफूल र दही मात्र खाने गर्दछन्,” उनले थपे।
यूके र अमेरिका जहाँ दिउँसो हलुका र राति भरपुर भोजन गर्ने प्रचलन छ, त्यहाँ ‘क्रोनोन्यूट्रिसन’ नामक वैज्ञानिक अध्ययनले हामीले खानाको तालिकामा उल्टो परिपाटी अपनाइरहेका हुनसक्ने देखाएको छ। स्वस्थ भोजन भन्नाले के खाने मात्र होइन, कहिले खाने भन्ने कुराले पनि समान महत्त्व राख्दछ। धेरै अध्ययनहरूले मोटोपना घटाउनदेखि हृदय तथा रक्तनलीसम्बन्धी रोग रोक्नसम्म, हाम्रो शरीरको ‘जैविक घडी’ वा ‘सर्केडियन रिदम’ले खानेकुरा कसरी पचाउँछ र हाम्रो समग्र स्वास्थ्य कस्तो हुन्छ भन्नेमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने पत्ता लगाएका छन्।
स्पेनको मर्सिया विश्वविद्यालयकी मार्टा गराउलेटले तौल घटाउने क्लिनिकमा गरेको अवलोकनपछि खाना खाने समयले कस्तो प्रभाव पार्दछ भनेर चासो लिएर अनुसन्धान थालिन्। लगभग एक दशकअघि उनले दुई बिरामीलाई समान आहार खुवाएर तौल घटाउने परिणामलाई तुलना गरिन्, तर परिणाम फरक आयो। एकजना दिउँसो करिब १ बजे खाना खान्थे भने अर्को महिला कक्षाका कारण ढिला खान पाउँथिन्। “त्यो मात्रै फरक थियो,” गराउलेटले भनिन्। छ हप्तापछि, पहिले खाना खाने व्यक्तिहरूको तौल बढी घटेको पाइयो। अध्ययनले देखायो कि छिटो खानेहरूको तौल ढिलो खानेहरूको तुलनामा छिटो कम भयो।
अर्को सानो परीक्षणमा ३२ स्वस्थ महिलाले दुई हप्तासम्म एउटै खाना खाँदा दिउँसोको खाना ढिलो खानेहरूमा रगतमा चिनी नियन्त्रणमा कम क्षमता र कर्बोहाइड्रेट पाचनमा कमी देखियो। थुप्रै अध्ययनहरूले हाम्रो ‘जैविक घडी’ वा सर्केडियन रिदम भोक, पाचन र मेटाबोलिजममा ठूलो प्रभाव पार्दछ भनी पुष्टि गरेका छन्।
