चीनतर्फको नेपालको दोस्रो प्रमुख व्यापारिक नाका करिब साढे एक महिनादेखि ठप्प हुँदा चीनमा भन्सार गराइएका र नेपाल भित्रिसकेका दुवै खाले कन्टेनरहरू अलपत्र अवस्थामा रहेको व्यवसायीहरूले बताएका छन्। नेपालतर्फ सुख्खा भन्सार बिन्दुसम्म आइपुगेका कन्टेनरहरू करिब साढे तीन सातामा एउटा पहिरोको अवरोध खुलाइएपछि नेपालतर्फ अघि बढ्न सकेका थिए।
“धेरैतिर पहिरो छ। डाक्लाङको पहिरोमा परेको बाटो खुलाएपछि भन्सार पास गराएर बसेका ट्रकहरू निस्कन पाए, तर भन्सार र नाकाबिचको इको र लिपिङ भन्ने ठाउँका पहिरोका अवरोध अझै छन्,” सिन्धुपाल्चोकका सहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारी कृष्णप्रसाद शर्माले भने।
“नाका छेवैको लिपिङको पहिरोका हकमा तल आधार नै नभेटिने गरी सडकको स्तर बगाएको हुनाले केही समय लाग्ने देखिन्छ।” व्यवसायीहरूले यतिखेर नेपाल र चीन दुवैतर्फ ‘न अघि, न पछि’ जान मिल्ने अवस्थामा माल भरिएका गाडीहरू अलपत्र परेको बताउँछन्।
नेपाल हिमालय सीमापार वाणिज्य सङ्घका अध्यक्ष रामहरि कार्की भन्छन्: “चीनतर्फ भन्सार गराइसकिएका गाडीहरू फर्काएर रसुवा वा कोरलातिर लैजाने अवस्था पनि छैन। त्यस्ता ८५ वटा जति गाडी पारिपट्टि अड्किएका छन्।” हालै नेपाल भित्रिसकेका गाडीका सामान बोकाएर कटाउने विकल्पमा पनि कुरा भए तापनि अधिकारीहरूले छिट्टै खुलाउने आश्वासन दिएपछि त्यसबाट पछि हटेको अध्यक्ष कार्की बताउँछन्।
“नाका ठप्प भएको महिना दिन नाघिसक्यो, तर हाम्रो काम आशा गर्ने र बस्ने काम मात्र भएको छ,” कार्की भन्छन्।
पहिरोबीच ‘अलपत्र ट्रकहरू’ तातोपानी भन्सार कार्यालयका प्रमुख दीपेन्द्र प्रकाश गिरीले नेपाल भित्रिएर पनि सुख्खा भन्सार पुग्न नसकेका कैयौँ ट्रकहरू “विभिन्न पहिरोबीचमा फसेर ढुङ्गा खसिरहने अवस्थामाझ अड्किएको” बताए।
“चीनतर्फ रोकिएकाहरू रसुवा र कोरला नाकातर्फ मोडिएका बताइएका छन्। तर नेपाल प्रवेश गरिसकेकाहरू अहिले जोखिमयुक्त अवस्थामा छन्,” भन्सार प्रमुखले भने।
“यहाँको जटिल भूगोलमा यसपटक धेरै समस्या एकैपटक देखिए। सुख्खा भन्सार नै पनि ढुङ्गे पहिरोको जोखिममा छ। बारम्बार यार्डसम्मै ढुङ्गा खस्ने गरेको छ। हालै एउटा ठूलो ढुङ्गा दुईवटा ट्रकबीचमा खस्दा भाग्यले जोगिए।” त्यस्ता ठाउँमा सुख्खा पहिरोका कारण ट्रक कुरेर बस्न सक्ने अवस्था पनि नरहेको र सशस्त्र प्रहरीले निगरानी गर्ने गरेको गिरी बताउँछन्।
सामान्यत: तातोपानी सहितका उत्तरी नाका चल्दा दुईदेखि तीन साताभित्रै चीनको जुनसुकै ठाउँबाट काठमाण्डू सामान भित्र्याउने अवस्था रहने व्यवसायीहरू बताउँछन्। अन्यथा समुद्री मार्ग हुँदै भारतबाट ल्याउँदा डेढ महिनासम्म लाग्ने अवस्था रहेको उनीहरूको भनाइ छ।
“अझ तातोपानी त ल्हासा र ग्वान्जाओ मात्र होइन चीनको जुनसुकै ठाउँबाट नेपाल सामान ल्याउनका लागि सबैभन्दा नजिकको नाका हो। त्यो सीमामा आउँदा र सीमाबाट काठमाण्डू आउँदासम्मै नजिक पर्छ,” नेपाल हिमालय सीमापार वाणिज्य संघका अध्यक्ष रामहरि कार्की भन्छन्।
“तर त्यो हाम्रा लागि सबैभन्दा कठिन बाटो बनेको छ।” विसं २०७२ मा भूकम्पले क्षति पुर्याएर लामो समय रोकिएर पुन: सुरु भए तापनि तातोपानी नाका अझै पहिलेको स्वरूपमा फर्कन सकेको छैन।
तातोपानी नाकाबाट चिनियाँ स्याउ, आँप, लसुन, अङ्गुरजस्ता फलफूल तथा तरकारी धेरै आउँछन्। त्यसबाहेक तयारी पोसाक र इलेक्ट्रोनिक्स सामान समेत उक्त नाकाबाट भित्रिन्छन्।
“धन्य यसपटक अड्किएका ट्रकमा फलफूल र तरकारी थिएनन्। नत्र ती कुहिएर फ्याँक्नुपर्ने अवस्था आइसक्थ्यो,” भन्सार प्रमुख गिरी भन्छन्।
सडक विभाग के भन्छ? खासगरी भन्सार र नाकाबीचको पहिरोलाई स्थिर बनाएर सडक सञ्चालन गर्ने काम अहिले मुख्य चुनौती बनेको सडक विभागका अधिकारीहरूले बताए। विभागका प्रवक्ता शुभराज न्यौपानेका अनुसार त्यहाँ खासगरी लिपिङको पहिरो भएको स्थानमा माथिपट्टि बस्ती र तलपट्टि भोटेकोशीको कटान जारी रहेकाले समस्या देखिएको छ।
“माथिपट्टि खनेर गाउँ जोखिममा पार्ने कुरा हुँदैन। तलपट्टि वाल उठाउने अवस्था पनि छैन,” न्यौपानेले भने।
“त्यस्तोमा अहिले पहिरोमा पानी छ। हामीले पानी निकाल्ने काम गर्दैछौं। बर्खा पनि कम भएर सुख्खा हुनासाथ त्यहाँ अस्थायी रूपमा बाटो खोलिने काम हुनेछ।” सडक विभागले अहिलेको प्राथमिकता ती अल्झिएका कन्टेनरहरूलाई नेपाल भित्र्याउने बनाउने रहेको जनाएको छ।
“तर दीर्घकालीन अवस्थाका लागि चीन सरकारसँग पहिरो स्थिरिकरणसम्बन्धी सम्झौता भइसकेको छ र अध्ययन टोली नेपाल आइसकेको छ।” न्यौपानेका अनुसार बर्खा सकिएपछि स्थिरिकरणका लागि ठोस काम थालिनेछ।
व्यवसायीहरूले भने तातोपानीबाटै दसैँ-तिहार लक्षित सामग्री ल्याउने विषयमा आगामी दिन र सातामा देखिने सडकको अवस्थाको आधारमा मात्रै निर्णय गर्ने बताएका छन्।
“तर विश्वस्त हुने अर्को नाका छैन। शनिबार रसुवातिर पनि पहिरो गएर एक साताजति नाका ठप्प हुने अवस्था रहेको खबर आएको छ,” नेपाल हिमालय सीमापार वाणिज्य सङ्घका अध्यक्ष रामहरि कार्की भन्छन्।
आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा करिब १७ अर्ब ६७ करोड रुपैयाँ राजस्व सङ्कलन गरेका तातोपानी भन्सार कार्यालयले चालु आर्थिक वर्षका लागि २५ अर्ब राजस्व सङ्कलन लक्ष्य राखेको छ।
