रसुवा जिल्लामा आएको विनाशकारी बाढीपछि भारत सरकारले नेपाललाई मानवीय सहयोग पठाउँदै राहत प्रयासमा निरन्तर समर्थन गर्ने वचन दिएको छ। यस प्रकोपमा बिहीबार साँझसम्म कम्तिमा ३५९ जनाको मृत्यु भएको साथै सयौँ व्यक्तिहरू बेपत्ता छन्। भारतीय विदेश मन्त्री एस जयशङ्करले सामाजिक सञ्जालमा लेखेका छन्, “नेपालका लागि ३७.५ टन मानवीय सहायता र प्रकोप राहत (एचएडीआर) सामग्री, औषधि र खाद्य प्याकेट बोकेर दोस्रो उडान गएको छ।” जयशंकरले पहिला नै भारतले १० टन यस्तो सहायता र आवश्यक औषधि पठाएको जानकारी दिएका छन्।
त्यसैगरी, नेपालका विदेश मन्त्री शिशिर खनालले २७ अगस्टमा नेपाल-तिब्बत सीमा नजिकै बाढीपछिका घटनामा बेपत्ता भएका सयौं मानिसहरूमा ३०० भन्दा बढी भारतीय नागरिकहरू समेत रहेको बताएका थिए, जसको रिपोर्ट एजेन्सी प्रेस ट्रस्ट अफ इण्डिया (पीटिआई) ले छापेको थियो। भारतीय विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता रणधीर जायसवालले अगस्ट २७ मा कैलाश मानसरोवर तीर्थयात्रा गर्दै गरेका दक्षिणी तमिलनाडुका कम्तीमा २१ भारतीय नागरिकहरू उद्धार गरिएको बताएका छन्।
पहिले पनि भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले अगस्ट २६ मा नेपाली समकक्षी वलेन्द्र शाहसँग कुरा गर्दै नेपाललाई “सबै सम्भावित मानवीय सहयोग” उपलब्ध गराउने प्रतिबद्धता जनाएका थिए। मोदीले एक्समा लेखेका छन्, “हाम्रा टोलीहरूले उद्धार र राहत प्रयासहरूमा नजिकबाट समन्वय गरिरहेका छन्।” केंद्रीय गृहमन्त्री अमित शाहले पनि भारतले नेपालमा आएको बाढीको परिस्थितिलाई नजिकबाट निगरानी गरिरहेको बताएका छन्। शाहले नेपालसँग सिमाना जोडिएका बिहार र उत्तर प्रदेशका सीमावर्ती जिल्लाहरूमा राष्ट्रिय विपद् प्रतिक्रिया बल (एनडीआरएफ) का टोलीहरू तयारी अवस्थामा रहेको बताएका छन्।
चीनले के सहयोग गरिरहेको छ? नेपालका लागि चिनियाँ राजदूत झाङ माओमिङले अगस्ट २७ मा एक्समा लेखेका थिए कि गिरोङ-रसुवागढी सीमा क्षेत्रमा भएको विपत्तिले चीनलाई “दुःखी” बनाएको छ र दुवैतिर उल्लेख्य क्षति पुगेको छ। झाङले चीनले नेपाललाई दृढतापूर्वक समर्थन गरिरहेको र आफ्नो पक्षमा पनि क्षति भए तापनि तत्काल आपत्कालीन आपूर्ति र आर्थिक सहायता समन्वय गरिरहेको बताए। उनले चीनले नेपाललाई थप सहयोग गर्न सक्दो प्रयास गर्ने पनि बताए।
गिरोङ चीन र नेपाल जोड्ने महत्वपूर्ण नाका हो। यस विपद्बारे बेइजिङबाट भइरहेको कामको संकेतका रूपमा २६ अगस्टमा चिनियाँ राज्य सञ्चारमाध्यम सीसीटीभीको साँझको समाचार बुलेटिन उक्त प्रकोपमा आफ्नो नेतृत्वले गरिरहेका प्रयासहरूमा केन्द्रित थियो। त्यसमा राष्ट्रपति सी जिन्पिङले बेपत्ताहरूको खोजी र उद्धारमा “कुनै कसरबिना” निर्देशन दिएका छन्। चिनियाँ परराष्ट्र मन्त्रालयका प्रवक्ता लिन जियानका अनुसार प्रारम्भिक अनुमानमा विपत्तिग्रस्त क्षेत्रमा नेपालतर्फ लगभग १०० चिनियाँ नागरिक सम्पर्कविहीन अवस्थामा छन् भन्ने सिन्ह्वा सरकारी समाचार संस्थाले उल्लेख गरेको छ। प्रवक्ताले संयुक्त खोज र उद्धार कार्यका लागि चीन नेपालसँग निकट समन्वयमा रहेको बताएका छन्।
सरकारी मिडियाले आफूहरूलाई अन्तर्वार्ता दिएका विभिन्न विज्ञहरूले पहिरोको स्रोत नेपालतर्फ सीमाबद्ध नदी नजिक रहेको बताएका छन्। पानीको द्रुत प्रवाहले सीमा क्षेत्रमा पूर्वचेतावनी दिन कठिन भएको पनि जनाइएको छ। भारतीय सञ्चारमाध्यमको प्रश्न – चीनको चेतावनी कहाँ छ? भारतीय सञ्चारमाध्यमहरूले यस विपद् विषयमा व्यापक छलफल गरेका छन्। कुनै-कुनै समाचार प्रस्तोताले नेपालको बाढीलाई भारतका लागि ठूलो रणनीतिक जोखिम वा कमजोरीको सङ्केतको रूपमा व्याख्या गरेका छन्। ‘सीएनएन-न्यूज १८’ को कार्यक्रममा प्रस्तोता राहुल शिवशङ्करले भनेका थिए, “भारत, नेपाल र चीन तीनै देश तलको तटीय क्षेत्रमा पर्दछन्। प्राकृतिक प्रकोपहरूलाई टाल्न नसकिने हुन सक्छ।”
“तर माथिल्लो तटीय क्षेत्रमा हुने गतिविधिप्रति भारतले तयारी गर्नु जरूरी छ। चीनले तिब्बतका विभिन्न भागहरूमा आफ्नो विस्तार, निर्माण र पकड विस्तार गर्दै छ।” एनडिटिभीको वेबसाइटमा प्रकाशित एक समाचारमा भनिएको छ: “नेपालले भोगेको सबैभन्दा गम्भीर प्राकृतिक प्रकोपमा चीनबाट प्राप्त पूर्व सूचना मानवीय क्षति रोक्न सहयोगी हुन सक्थ्यो कि भनेर प्रश्न उठेको छ।” एक प्रमुख हिन्दी दैनिक ‘हिन्दुस्तान’को रिपोर्टमा चीनले “नेपाललाई धोका दिएको” संकेत गरिएको छ।
