नोबेल समितिले यस वर्ष साहित्य विधातर्फको पुरस्कार क्यानडाकी एन कार्सनलाई दिने घोषणा गरेको छ। “शास्त्रीय परम्परासँगको सजीव संवादमार्फत समकालीन साहित्यमा नयाँ रूपहरू सिर्जना गर्ने उनको साहसिक र नवीन कृतिहरूका लागि” कार्सनलाई यसपालि सम्मान गर्न नोबेल समितिले निर्णय गरेको छ। कार्सनको जन्म सन् १९५० मा क्यानडाको टोरोन्टोमा भएको थियो। सन् १९८१ मा उनले शास्त्रीय साहित्यमा विद्यावारिधिको शोधप्रबन्ध प्रकाशित गरेकी थिइन्। उनी कविता लेखनसँगै अनुवाद र विभिन्न विश्वविद्यालयमा अध्यापन गर्दै आएकी छन्। उनी नोबेल साहित्य पुरस्कार प्राप्त गर्ने उन्नाइसौँ महिला हुन्।
कार्सनले सन् १९९० को दशकमा कैयौँ उल्लेखनीय कृतिहरू प्रकाशित गरेकी थिइन्। तीमध्ये सन् १९९५ मा प्रकाशित ‘ग्लास, आइरनी, एन्ड गड’ पुस्तकमा समाविष्ट ‘द ग्लास एसे’ले विधाका सीमाहरू मेट्दै लामो कवितामा रहेको सम्भावना र सामर्थ्यलाई उजागर गरेको छ। सन् १९९८ मा उनको अर्को कृति ‘अटोबायोग्राफी अफ रेड: अ नोभल इन भर्स’ प्रकाशित भयो, जसलाई कार्सनको उत्कृष्ट रचना मानिन्छ। सन् २०१० मा प्रकाशित उनको ‘नक्स’ कृतिलाई पनि धेरै प्रशंसा प्राप्त छ।
नोबेल समितिका अनुसार उनका कृतिहरूमा भाषा र शब्दप्रतिको गहिरो मोह छ भने नयाँ अर्थ खोज्ने उत्कट इच्छा छ। “उनले शब्दको व्युत्पत्तिलाई आफ्ना सबै रचनाहरूको प्रस्थान बिन्दु मान्ने गर्छिन्,” समितिले भनेको छ। विजेतालाई १० डिसेम्बरमा स्टक्होल्ममा पुरस्कार प्रदान गरिनेछ। त्यतिबेला नोबेल पदक, डिप्लोमा र पुरस्कारस्वरूप रकम प्राप्त गर्ने पुष्टि गर्ने पत्र पनि दिइन्छ।
यस वर्षका अन्य विजेता को हुन्? सोमबारदेखिको घोषणा अनुसार हाल चार विधाका विजेताहरू घोषणा भएका छन्। चिकित्सा: अमेरिकी मनोविद् तथा स्नायुविद् कार्ल डाइसरोथ र उनका जर्मन सहयोगीहरू पिटर हेगेमान र गेयोर्ग नागेललाई अप्टोजेनेटिक्सको क्षेत्रमा महत्वपूर्ण योगदानका लागि। भौतिकशास्त्र: बेल्जियममा जन्मिएका र अमेरिकामा प्राध्यापन गर्ने फ्रान्सिस हाल्सनलाई ‘आइसक्यूब न्यूट्रिनो अब्जर्भेटरी’ स्थापना गरी अन्तरिक्षमा उत्पन्न उच्च ऊर्जायुक्त न्यूट्रिनोहरू पत्ता लगाएकोमा। रसायनशास्त्र: फ्रान्सेली वैज्ञानिक अन्री बी कगान र जापानी वैज्ञानिक केन्सो सोईलाई प्राणीहरूमा विद्यमान रासायनिक असमतामाथि पत्ता लगाएको लागि।
