खैबर पख्तुनख्वामा इमरान खानको गढमा सरकारले व्यवस्था नियन्त्रणमा लियो, ‘धक्का लाग्न सक्छ’

विद्यालयहरू बन्द थिए। इन्टरनेट आंशिक रूपमा बन्द गरिएको थियो। मालवाहक कन्टेनर सडकमा हालिएका थिए। सेना नगर प्रवेश गरिरहेका थिए। पाकिस्तानका पूर्वप्रधानमन्त्री इमरान खानको पार्टी तहरिक-ए-इन्साफ (पीटीआई) को बलियो क्षेत्र मानिने खैबर पख्तुनख्वा (केपीके) मा यस्तै दृश्य देखिएको छ। त्यहाँ सङ्कटकाल घोषणा गरेर उनको पार्टीको प्रान्तीय सरकारलाई निलम्बित गरिएको छ। पूर्वप्रधानमन्त्रीका समर्थक र पाकिस्तान सरकारबीच जारी टकरावमा यो अर्को नाटकीय मोड हो र यसले अस्थिरता कम गर्नुभन्दा बढी बढाउने डर व्यक्त गरिन्छ। संविधानले अनुमति दिएको यो कदम प्रान्तीय नागरिकलाई आतंक खतरा बाट सुरक्षा गर्न आवश्यक रहेको संघीय सरकारको भनाइ छ। सङ्घीय सूचनामन्त्री अत्ताह तरारले आइतबार पत्रकारहरूलाई भने, “पीटीआईको केपीके सरकारले आतंककारीहरूसँग साँठगाँठ गरेको छ।” तर उनले कुनै ठोस प्रमाण या विस्तृत विवरण दिइनन् र चाँडै दिने वाचा गरेका थिए। दुई दिन बित्दा पनि त्यो जानकारी बाहिर आएको छैन। प्रहरीले कसैको गिरफ्तारी पुष्टि गरेको छैन। प्रदर्शन रोक्न कडा कारबाही गरिएको छ। प्रान्तमा पीटीआईका अधिकांश नेताहरू लुकेका छन्। प्रान्तीय मुख्यमन्त्री सोहेल अफ्रिदीको गृहजिल्ला खैबरको बारामा मङ्गलवार पीटीआई समर्थकहरू सडकमा उत्रिएका थिए। त्यहाँ अश्रुग्यास प्रहार भएको खबर छ।

धेरै अनुवेक्षकहरूका लागि आइतबार गरिएको सङ्कटकाल घोषणा सहज संयोग होइन्। गत सातादेखि इमरान खानका हजारौं समर्थकले उनको रिहाइको माग गर्दै १३ वर्षदेखि उनीहरूको पार्टीको नियन्त्रणमा रहेको खैबर पख्तुनख्वामा आन्दोलन गर्दै आएका छन्। यस अवस्थामा, “[सङ्घीय] सरकारको दृष्टिकोण छलपूर्ण देखिन्छ,” च्याटम हाउसकी सहयोगी फेलो फरजाना शेख बताउँछिन्। पत्रकार र विश्लेषक आरिफा नूरले पनि पछिल्लो घटनालाई आतंकवादसँग सम्बन्धित नभएको बताएकी छन्। “म [खान समर्थकहरूको] ‘लङ मार्च’ का कारण यो गरिएको भन्नेमा विश्वस्त छैन,” उनी भन्छिन्, “यो अन्तिम प्रहार हुन सक्छ वा विपक्षी पार्टीलाई दबाबमा राखेर सरकारलाई स्थिर राख्ने उपाय हो।” प्रदर्शनको नेतृत्व मुख्य मन्त्री अफ्रिदीले गरेका थिए, हाल उनको whereabouts नाम थाह छैन। खानको पार्टीले उनलाई पक्राउ गरिएको बताएको छ। सरकारले उनी सुरक्षा हिरासतमा रहेको जानकारी दिएको छ। प्रदर्शन सुरु हुनु भन्दा पहिल्यै कारवाही थालिएको थियो। खानका तीन बहिनीहरूलाई सेप्टेम्बरमा पक्राउ गरिएको थियो र हालसम्म हिरासतमा छन्। गत वर्ष जति परिवार र वकिलहरूले खानलाई विरलै भेटेका थिए। दुईबाटो बहिनीहरूले अगस्टमा मात्र भेटेको खबर छ। एक जेलमा भेटिए, अर्की सर्वोच्च अदालतले खानको स्वास्थ्य चिन्तामा अस्पतालमा जाँच गराउने निर्णयपछि भेटीन्। पछि खानलाई पुनः जेलमा राखिएको छ, जहाँ उनी तीन वर्षदेखि छन्। पाकिस्तानको शक्तिशाली सेनासँगको टकरावका कारण सत्ता गुमाएको विश्वास गरिन्छ। खान सन् २०२३ अगस्टदेखि जेलमा छन्। धेरै भ्रष्टाचार मुद्दामा दोषी भएका खानले ती मुद्दा राजनीतिक पूर्वाग्रहले प्रेरित गरेको दाबी गर्छन्। पार्टी बलिहीन बन्दै गरेको अवस्थामा किन यस्तो कडा कदम चालिएको छ? “इमरान खानको स्वास्थ्यको बढ्दो चिन्ताबीच पीटीआई कार्यकर्ताहरू छटपटाइरहेका छन्,” अटलान्टिक काउन्सिलका दक्षिण एसिया प्रमुख फेलो माइकल कुगेलम्यान भन्छन्, “यो पार्टीलाई कडा सन्देश दिने र सरकारमाथि दबाब गर्ने उपाय जस्तो देखिन्छ।”

यसअघि सरकारले खानमाथि जेलभित्र राजनीतिक छलफल गर्न बैठक गर्ने नियम उल्लङ्घन गरेको आरोप लगाएको थियो। सङ्घीय सूचनामन्त्री तरारले भने, सङ्कटकालमा राजनीति नगरीको कदम हो, “उनीहरूले आफ्नो मार्च जारी राख्न सक्थे।” उनले दुई पक्षबीच वार्तालाप प्रयास गर्ने संकेत दिनुभएको छ। तर अन्य व्यक्तिहरूले यसलाई खान र उनको पार्टीमाथि कडाई गर्ने अर्को प्रयासका रूपमा लिन्छन्। “सरकारसँग असहमति वा विरोधका लागि ठाउँ निकै कम छ र तिनीहरू वार्ताबाट तनाव मेट्न चाहँदैनन्,” नूर भन्छिन्। इस्लामाबादस्थित लेखक र रक्षा विश्लेषक जाहिद हुसेन यस निर्णयको पछाडि सैन्य हैंडलिंग स्पष्ट गर्छन्। उनी भन्छन्, “शक्ति सन्तुलन सैन्य पक्षमा सरेको छ।” च्याटम हाउसकी फेलो शेख भन्छिन्, “सेनाको आत्मविश्वास छ किनभा यसले अमेरिकी व्हाइट हाउससँग राम्रो सम्बन्ध राख्छ र मध्यपूर्व शान्ति वार्तामा यसको भूमिका छ।” उनी स्थिति अझै नियन्त्रण बाहिर जान नदिने जोर दिन्छिन् र चुनौतीलाई अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा सामना गर्ने विश्वास छ। तर पाकिस्तानलाई धेरै चुनौतीहरू छन्। अतिवाद बढ्दैछ। ग्लोबल टेरोरिज्म इन्डेक्स २०२६ मा पाकिस्तान सबैभन्दा प्रभावित देश छ। छिमेक अफगानिस्तानसँग तनाब छ, बारम्बार हवाई आक्रमण गरेका छन् र तालिबानलाई अतिवादी आश्रय दिने आरोप छ, जुन तालिबानले अस्वीकार गरेको छ। भारतसँग सीमा विवाद पुनः तातेको छ। यसैबीच हूथी विद्रोही विरुद्धको द्वन्द्व प्रबल हुँदै गर्दा पाकिस्तानले साउदी अरबलाई सहयोग गर्ने प्रतिबद्धता जनाएको छ। केहीले चेतावनी दिएका छन् कि यो सङ्कटकालले समस्या भन्दा चुनौती थप्ने सम्भावना छ।

यसले राजनीतिक अस्थिरता बढाउने जोखिम बोकेको छ किनभने इस्लामाबादले एउटा प्रान्तको प्रत्यक्ष जिम्मेवारी लिएर मध्यस्थ संयन्त्र बिना शासन गर्न लागेको छ। “मलाई लाग्छ यो उल्टै उल्टो परिणाम दिन सक्छ,” कुगेलम्यान भन्छन्, “आगोसँग खेल्न जस्तै हो, यदि यो कदमले त्यहाँका मानिसहरूमा आक्रोश बढायो भने ठूलो समस्या आउनेछ।” जाहिद हुसेन यस्तो अर्को ठूलो खतरा देख्छन्। “देशका अवस्था विचार्दा यो गैरजिम्मेवार कदम हो,” उनले भन्येन। फरजाना शेख भने यो जोखिमलाई बढ्दो सैन्य कारबाहीसँग तुलना गर्छिन्। “यदि कारबाहीमा सेना प्रयोग गरिँदैछ भने सैनिकको हताहत हुनु स्विकार्य हुनुपर्छ,” उनले बताइन्। त्यस्तो हुन्जेल सैन्य संगठनमै प्रश्न उठ्न सक्छ। पाकिस्तानमा रीतिअनुसार सैन्य कू भएको छ र प्रान्तीय वा राष्ट्रिय सरकारहरू हटेका छन् जसले नकारात्मक परिणाम ल्याएका छन्। पाकिस्तान मुस्लिम लीग-नवाजका वरिष्ठ नेताहरूलाई केही विषयले भविष्यमा समस्या निम्त्याउन सक्छ भन्ने बुझ छ, तर सबैलाई थाहा छ यो ठूलो आपत हो र रोक्न सकिंदैन,” आरिफा नूरको भनाइ छ। इमरान खानलाई विरोध प्रदर्शनमार्फत हटाउन नसकिने कुरा उनको पार्टीले पनि महसुस गरेको छ। “यो सबैभन्दा दुःखद पक्ष हो — हामी आँखा बन्द गरेर होइन, पूर्ण सचेत भएर यो दिशातर्फ अगाडि बढिरहेका छौँ,” उनी भन्छिन्, “यो रेल दुर्घटना जस्तै हो। जसलाई रोक्नु असम्भव छ।