चीनको जलस्रोत मन्त्रालयलाई उद्धृत गर्दै नेपाली अधिकारीहरूले रसुवामा बनेको ‘लेक टू’ हिमतालमा पानी जम्मा भइरहेको जानकारी दिएका छन्। उक्त हिमतालमा लगभग छ लाख ५० हजार घनमिटर पानी जम्मा भएको चिनियाँ विवरण डिएसबीको प्रमुख तथा वरिष्ठ जलविज्ञान विज्ञ विनोद पराजुलीले बताए। “यो हिमताल अझै भरिनै अवस्थामा छ। यसर्थ फुट्ने जोखिम कायम छ,” उनले भने। यदि यस तालले फुट्यो भने जलविद्युत आयोजना सुरुङहरूमा खटिएका उद्धारकर्मीहरूले विशेष सतर्कता अपनाउनुपर्ने स्पष्ट पराजुलीले बताए। हिमताल भर्न र फुट्न लाग्ने समयको पूर्वानुमान गर्न कठिन हुने उनले बताए।
तालको अवस्थिति र विशेषताअनुसार अधिकारीहरूको जानकारी अनुसार, हालै आइतबार फुटेको हिमताल नेपाल-चीन सीमा क्षेत्रमा रहेको थियो भने यो नयाँ हिमताल नेपालभित्रकै रसुवा जिल्लामा अवस्थित छ। वरिष्ठ जलविज्ञान विज्ञ पराजुलीले नयाँ ‘लेक टू’ हिमताल रसुवाको तेन्जिङ क्षेत्र नजिक लाङ्टाङ-लेरुङ हिमालको पश्चिमी भिरमा रहेको बताएका छन्। “यो ताल आइतबार फुटेको हिमतालको तुलनामा करिब तीनगुणा सानो छ। चट्टानले तीनपट्टि घेरिएको र एउटा पट्टि केही खुला छ,” उनले भने। यो हिमताल करिब ४००० मिटर उचाइमा रहेको छ र पहाडभित्र अवस्थित छ।
“यो क्षेत्र विस्थापन भएको हिमपहिरो भन्दा तल तर खोलाभन्दा धेरै माथि छ। त्यसैले यो तेज गतिमा भरिएको छैन। हिमनदीबाट पग्लिएको पानी बिस्तारै जम्मा भइरहेको छ,” पराजुलीले थपे। यो गोलाकार हिमतालको क्षेत्रफल करिब ०.३ वर्ग किलोमिटर छ, तर गहिराइको सही अनुमान लगाउन कठिन भएको उनले बताए। “क्षेत्रफलभन्दा पानीको आयतन बढेकाले गहिराइ महत्वपूर्ण हुन्छ, सम्भावित गहिराइ १० मिटर आसपास हुन सक्छ,” उनले भने।
अधिकारीहरूका अनुसार भदौ १० गतेको बाढीमा करिब २०० लाख घनमिटर पानी नेपालतर्फ आएको थियो। हालको ‘लेक टू’ हिमतालको पानीको मात्रा तुलनात्मक रूपमा निकै कम छ, महाशाखाका प्रमुख पराजुलीले बताए। “तर, तलका क्षेत्रमा साना पहिरो र नदी किनारामा जमेको लेदो र गेग्र्यानका कारण यदि यो ताल फुट्यो भने ती सबैले ठूलो बाढीको स्वरूप लिन सक्छन्,” उनले जोखिमको संकेत गरे। “त्यसैले मुख्य रूपमा सुरुङ क्षेत्रका उद्धारकर्मी, साथै तल्लो क्षेत्रहरूमा मृतक र बेपत्ता खोज्ने सुरक्षाकर्मीहरूले सतर्क हुन आवश्यक छ।” यदि यो हिमताल फुट्यो भने भदौ १० को बाढिले क्षति पुर्याएको क्षेत्रभन्दा बाहिर जाने सम्भावना कम छ।
वरिष्ठ जलविज्ञान विज्ञ पराजुलीका अनुसार भदौ १० गतेबाट १.४ किलोमिटर तलसम्म थुप्रै पहिरोहरू रेकर्डमा आएका छन्। “हाल बनेको ‘लेक टू’ मात्रै ड्यामिङ भएको र फुट्ने जोखिममा छ। थप पहिरो जान सक्छ र त्यसका प्रभाव रहन सक्छन्,” उनले जोखिमको चेतावनी दिएका छन्। तेस्रो, सामान्यतया हिमतालहरू भरिँदा दबाव बढ्छ र फुट्ने खतरा निम्तिन्छ। “चुहावटका कारण कतिपय हिमतालहरू १-२ दिनमै फुट्छन्। जस्तै, पहिलाको ‘लेक वन’ भरिएर २४ घण्टापछि फुट्यो। ‘लेक टू’ भरिँदै छ, त्यसैले फुट्ने जोखिम निश्चित छ,” उनले बताए।
