२६ चैत, धनुषा । धनुषाको हर्दिनाथस्थित राष्ट्रिय धानबाली अनुसन्धान कार्यक्रमले छोटो अवधिमा पाक्ने र उच्च उत्पादन दिने धानका विभिन्न जातहरूको परीक्षण सुरु गरेको छ। ‘कोपिया परियोजना’ अन्तर्गत धनुषाको बटेश्वरमा किसानहरूसँगको सहकार्यमा यो परीक्षण अगाडि बढाइएको हो। नेपाल कृषि अनुसन्धान परिषद् (नार्क) की वरिष्ठ वैज्ञानिक डा. पल्लवी सिंहका अनुसार जलवायु परिवर्तनले खेती प्रणालीमा आएका चुनौतीहरूलाई समाधान गर्न छिटो पाक्ने र उत्पादन क्षमता बढी हुने धान जातहरूको खोजी तथा परीक्षण सुरु गरिएको छ। उनले भनिन्, ‘परीक्षण सफल भए उत्पादन मात्र नभई समयमै बाली भित्र्याउन सकिएला र किसानहरूलाई प्रत्यक्ष लाभ हुनेछ।’
सिंहका अनुसार किसानहरूको अनुभवलाई अनुसन्धानसँग जोड्न बटेश्वरमा प्रत्यक्ष खेतमै धानका बिरुवा रोपिएको छ। परीक्षणमा सहभागी किसानले आफ्नै खेतमा विभिन्न जातका धान रोपेर बढवार, उत्पादन क्षमता र रोगप्रतिरोधी अवस्थाको अनुगमन गरिरहेका छन्। किसानका अनुभव, आवश्यकता र प्राथमिकताका आधारमा उपयुक्त जात छनोट गर्ने व्यवस्था गरिएको छ। अनुसन्धान कार्यक्रम हर्दिनाथका सूचना अधिकारी तथा वरिष्ठ प्राविधिक रवेन्द्रप्रसाद साहले हालसम्म छोटो अवधिमा उत्पादन दिने धानमध्ये ‘हर्दिनाथ–१’ प्रमुख जात रहेको जानकारी दिए। साहले हार्दिनाथ–१ जातको धान करिब १०५ दिनमै पाक्ने बताए।
‘यसभन्दा कम अवधिमा तयार हुने धानको पहिचान गर्ने लक्ष्यका साथ परीक्षण अघि बढाइएको हो,’ उनले बताए। अनुसन्धान केन्द्रको परिसर साथै चयन गरिएका किसानका खेतहरूमा पनि विभिन्न धान जात रोपेर परीक्षण भइरहेको छ। यसले प्रयोगशालामा सीमित अनुसन्धानलाई खेतसम्म विस्तार गर्दै किसानको व्यावहारिक अनुभवलाई अनुसन्धान प्रक्रियामा समेट्ने काम गर्ने विश्वास गरिएको जानकारी अधिकारी साहले दिए। स्थानीय हावापानीसँग अनुकूल, कम पानीमै उत्पादन दिन सक्ने र जलवायु परिवर्तनसँग अनुकूलित धान जातहरू पहिचान गर्न यस परीक्षणले मद्दत गर्ने अपेक्षा गरिएको छ। विशेष गरी चैते धानको उत्पादन वृद्धि गर्न जोड दिइएको उल्लेख गर्दै सूचना अधिकारी साहले यसले वर्षभरि धान उत्पादन प्रणाली सुदृढ बनाउने, खाद्य सुरक्षामा टेवा पुर्याउने र किसानको आम्दानी बढाउन सहयोग पुग्ने विश्वास व्यक्त गरे। –रासस
