२ जेठ, काठमाडौं। युरोपेली अन्तरिक्ष एजेन्सीको ‘मार्क्स एक्सप्रेस’ मिसनले मङ्गल ग्रहको भूमध्यरेखा नजिकै रहेको एउटा विशाल उपत्यकाको तस्बिर सार्वजनिक गरेको छ। यस तस्वीरले रातो ग्रहको जलचर तथा ज्वालामुखी इतिहासबारे महत्वपूर्ण खुलासा गरेको छ। करिब १,३०० किलोमिटर लामो ‘शालबाताना भालिस’ नामक यो उपत्यकाले अर्बौँ वर्ष पहिले मङ्गल ग्रहमा विशाल बाढी र महासागर रहेको हुन सक्ने बलियो आधार प्रस्तुत गरेको वैज्ञानिकहरूले बताएका छन्।
वैज्ञानिकहरूको अनुसार करिब ३.५ अर्ब वर्षअघि जमिनमुनिको पानी अचानक सतहमा निस्किएपछि आएको भीषण बाढीले यो उपत्यका बनेको हो। यस उपत्यकाको चौडाइ करिब १० किलोमिटर र गहिराइ ५०० मिटरभन्दा बढी छ। यस क्षेत्रमा देखिएका गहिरा खोँच र बगिरहेको पानीले बनेका घुमाउरो आकृतिहरूले मङ्गल ग्रह कुनै समय अहिलेको तुलनामा धेरै न्यानो र ओसिलो रहेको सङ्केत गर्छन्।
अन्तरिक्ष यानले खिचेको नयाँ तस्बिरमा ‘केओटिक टेरेन’ भनिने भू–बनोट देखिएको छ। जमिनमुनिको बरफ पग्लिएपछि माथिको सतह भासिएर यस्तो आकृति बनेको विश्वास गरिन्छ। उपत्यकाको केही भागमा कालो र नीलो रंगका टाटाहरू देखिएका छन्, जुन ज्वालामुखीको खरानी भएको र पछि मङ्गल ग्रहको हावाले त्यहाँ जम्मा गरेको हो भन्ने वैज्ञानिकहरूको मन्तव्य छ।
यस क्षेत्रमा ज्वालामुखीबाट बगेका लाभाले बनेका समथर मैदान र पुराना क्रेटरहरू पनि स्पष्ट रूपमा देखिन्छन्। शालबाताना भालिस उपत्यका अन्त्य हुने ‘क्राइसे प्लानिटिया’ नामक क्षेत्र मङ्गल ग्रहको सबैभन्दा तल्लो भूभागमध्ये एक हो। धेरैजसो प्राचीन जलमार्गहरू यहीँ आएर टुङ्गिने भएकाले वैज्ञानिकहरूले यहाँ एक समय विशाल महासागर पनि रहेको हुन सक्ने अनुमान गरेका छन्। यदि यो तथ्य प्रमाणित भएमा मङ्गल ग्रहमा जीवनको सम्भावनाबारे भइरहेको अनुसन्धानमा नयाँ आयाम थपिनेछ।
सन् २००३ मा प्रक्षेपण गरिएको ‘मार्क्स एक्सप्रेस’ यानले विगत दुई दशकदेखि मङ्गल ग्रहको सतहलाई नजिकबाट नियाल्दै आएको छ। यस यानमा रहेको ‘हाई रेजोल्युसन स्टेरियो क्यामेरा’ ले उपलब्ध गराएको तथ्याङ्कले मङ्गल ग्रहको भौगर्भिक विकास बुझ्न विश्वव्यापी वैज्ञानिकहरूलाई ठूलो सहयोग पुर्याएको छ।
