हुम्ला-बाजुरा सीमा विवादको मुख्य कारण: प्रहरी चौकी निर्माण वा औषधीय जडीबुटी तस्करी?

सरकारले हुम्ला र बाजुराबीचको सीमा विवाद समाधान गर्न विभिन्न प्रयासहरू गरिरहँदा, सो क्षेत्रमा अस्थायी प्रहरी चौकीको निर्माण अस्थायी रूपमा रोकिएको छ। हुम्ला र बाजुरा जिल्लाबीचको सीमा विवादको पछिल्लो घटनाक्रममा, अधिकारीहरूले अस्थायी प्रहरी चौकीको निर्माण रोकिएको र एक सरकारी टोलीले स्थलमा प्राविधिक अध्ययन गर्ने जानकारी दिएका छन्। रानीसैनको पर्यटकीय स्थल नजिकको लाम्पाटा क्षेत्रलाई बाजुराको हिमाली गाउँपालिका र हुम्लाको खार्पुनाथ गाउँपालिकाले आफ्नो क्षेत्रको रूपमा दाबी गरेका छन्।

अधिकारीहरूको अनुसार, गत हप्ता हुम्लाका प्रदर्शनकारीहरूले स्थानीय प्रतिनिधिहरूलाई, जसमा धनगढीका मेयर गोपी हमाल र बाजुराका dignitaries समावेश थिए, पर्यटन प्रवर्द्धन कार्यक्रममा भाग लिनका लागि सो क्षेत्रमा उपस्थित हुँदा तितरबितर गरिदिए। दुवै पक्षले आफ्नो दाबीलाई समर्थन गर्ने प्रमाण प्रस्तुत गरेका छन्, र एक सर्वेक्षण अधिकारीका अनुसार, स्थलमा अध्ययनपछि समितिले सरकारलाई अन्तिम निर्णयका लागि रिपोर्ट पेश गर्नेछ।

यद्यपि विवादित क्षेत्र निकै टाढा छ, तर चासो राख्ने पक्षहरूले यस क्षेत्रको महत्त्वलाई औषधीय जडीबुटीको उत्पादन र पर्यटकको मार्गका कारण जोड दिएका छन्। हुम्लाका प्रमुख जिल्ला अधिकारी टेक कुमार रेग्मीले भने, “त्यहाँ एउटा नदी छ जुन हामीले हाम्रो सिमाना मान्छौं, तर बाजुराले ५० वर्ष पुरानो सर्वेक्षण अनुसार भूमि दाबी गर्छ। यहीँ दुवै दाबी ओभरलैप हुन्छ।” उनले थपे, “त्यो क्षेत्र स्रोतसाधनले भरिपूर्ण छ, जसमा औषधीय जडीबुटीहरू पनि समावेश छन्। रानीसैन पनि एक प्रसिद्ध पर्यटकीय गन्तव्य हो।”

बाजुराका प्रमुख जिल्ला अधिकारी डोरेन्द्र निरौला भनेका छन् कि खार्पुनाथका बासिन्दाहरूले रानीसैनको सडक अवरुद्ध गरेका छन् र प्रहरी चौकीको लागि योजना बनाइएको स्थललाई आफ्नो दाबी गरेका छन्। यद्यपि विवादित क्षेत्रको सटीक पहिचान गरिएको छैन, बाजुराले प्रहरी चौकीको योजना बनाइएको क्षेत्रको भूमि शीर्षकको स्वामित्वको दाबी गरेको छ। निरौलाले भने, “सटीक सिमाना विवाद छैन। केन्द्रीय सरकारले गठन गरेको समिति अध्ययनपछि सिमाना निर्धारण वा संशोधन गर्ने निर्णय गर्नेछ।”