ललितपुर र काठमाडौंका विद्यालयहरूमा सञ्चालन हुँदै आएको ‘भी मेन क्लब’ ले छात्रहरूलाई लैंगिक समानता, हिंसाविरुद्धको सचेतना र सामाजिक उत्तरदायित्वबारे ज्ञान प्रदान गरिरहेको छ। अपेक्षित खुलापन नआएपछि विद्यार्थीहरूलाई मात्र लक्षित गरी सुरु गरिएको यस क्लबले उनीहरूलाई आफ्ना भावना र सामाजिक दबाबहरू व्यक्त गर्ने सुरक्षित स्थान दिएको छ। ललितपुर र काठमाडौंका विभिन्न सामुदायिक तथा निजी विद्यालयहरूमा ‘भी मेन क्लब’ सञ्चालन हुँदै आएको छ। यो कार्यक्रम विद्यालयका केटाहरुलाई लैंगिक समानता, सम्मान, सहमति, हिंसाविरुद्धको सचेतना, भावनात्मक अभिव्यक्ति र सामाजिक उत्तरदायित्वबारे व्यवहारिक ज्ञान प्रदान गर्दछ।
पाठ्यपुस्तकका ज्ञानभन्दा बाहिर गएर संवाद, खेलकुद, समूहगत गतिविधि र अनुभव साटासाटमार्फत सञ्चालन हुने यस क्लबले विद्यार्थीहरूको सोच, व्यवहार र पारिवारिक सम्बन्धमा समेत परिवर्तन ल्याउन थालेको सहभागीहरू बताउँछन्। कक्षा ९ का छात्र रिवाज अधिकारीका लागि ‘भी मेन क्लब’ अतिरिक्त कार्यक्रम मात्र नभई आफू र सामाजिक परिवेशलाई नयाँ दृष्टिले बुझ्ने अवसर बन्यो। सुरुमा जिज्ञासाका कारण क्लबमा सहभागी भएका उनी अहिले समाज, लैंगिकता र व्यवहारबारे फरक दृष्टिकोण राख्छन्।
‘पहिले समाजलाई सामान्य रूपमा मात्रै हेर्थु’ रिवाजले भने, ‘अहिले विभेद किन हुन्छ र यसलाई कसरी परिवर्तन गर्न सकिन्छ भनेर बुझ्न थालेका छौं।’ उनका अनुसार क्लबले समाजले केटामाथि राख्ने अपेक्षा र दबाबबारे सोच्न सिकाएको छ। ‘केटा सधैं बलियो र कठोर हुनुपर्छ भन्ने सोचलाई प्रश्न गर्न सिक्यौं। अरूलाई सम्मान गरेर व्यवहार गर्नुपर्छ भन्ने कुरा पनि जान्न पाएँ’ उनले बताए। कक्षा ७ का रामबहादुर अधिकारीका लागि यो क्लब आत्मविश्वास बढाउने माध्यम बन्यो। उनी आफू पहिले जे कुरामा पनि संकोच गर्ने प्रकारका रहेको बताउँछन्।
‘पहिले खुलेर बोल्न आउँदैनथ्यो। अहिले आफ्ना कुरा राख्न सक्छु’ उनले भने। उनका अनुसार क्लबमा लैंगिक समानतासँगै व्यवहार, सम्मान र सामाजिक सम्बन्धबारे पनि विचारविमर्श हुन्छ। यसले घरभित्रको भूमिकाबारे उनको सोच परिवर्तन गरेको छ। ‘पहिले घरको काम महिलाले मात्रै गर्ने भन्ने लाग्थ्यो’ रामबहादुरले भने, ‘अहिले महिला–पुरुष दुवैले जिम्मेवारी बाँड्नुपर्छ भन्ने लाग्छ।’ विद्यार्थी अंशद चौधरीले भने क्लबबाट ‘समानता’ र ‘समता’ बीचको भिन्नता बुझ्न पाएको बताए।
‘सबैलाई एउटै कुरा दिनु समानता हो भने आवश्यकता अनुसार अवसर र सहायतादिनु समता हो’ उनले भने। चौधरीका अनुसार समाजमा अझै पनि ‘यो केटाको काम’ र ‘यो केटीको काम’ भन्ने सोच प्रबल छ। ‘केटा–केटी दुवैले सबै काम गर्न सक्छन्’ उनले भने। अंशदले आफूले साथीहरू माझ पनि विभेदपूर्ण सोच परिवर्तन गर्न प्रयास गर्ने गरेको बताए। ‘साथीहरूले केटा–केटी भनेर छुट्याउँदा अहिले गलत हो भनेर सम्झाउने गर्छु’ उनले सुनाए।
