मार्च २०२६ मा नेपालमा पर्यटक आगमन सन् २०२५ को तुलनामा करिब एक प्रतिशत कम हुँदै १ लाख २० हजार ५ सय १६ पुग्यो। यद्यपि सार्क मुलुकहरू र भारतबाट पर्यटक आगमनमा २१ प्रतिशत सुधार भए पनि पश्चिमी देशबाट आउने पर्यटक संख्यामा कमी आएको नेपाल पर्यटन बोर्डले जनाएको छ। सरकारले शुक्रबार र शनिबार सरकारी कार्यालय बन्द गर्ने निर्णय गरेपछि आन्तरिक पर्यटनमा उत्साह बढ्ने बोर्डका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ) दीपकराज जोशीले बताएका छन्।
२२ चैत, काठमाडौं। मार्च २०२६ मा नेपालमा पर्यटक आगमन एक प्रतिशतले घटेको छ। यो संख्या बढ्ने अपेक्षा थियो। तथापि, भारत लगायत सार्क क्षेत्रका मुलुकहरूबाट पर्यटक आगमनमा २१ प्रतिशत वृद्धि हुँदा पनि कुल संख्या ठूलो परिवर्तन नआएको बोर्डले जनाएको छ। मार्च २०२६ मा १ लाख २० हजार ५ सय १६ पर्यटक नेपाल भ्रमण गरेको तथ्यांक छ भने २०२५ मा यो संख्या १ लाख २१ हजार ६ सय ८७ थिय।
अर्कोतर्फ, पदयात्रा र पर्वतारोहणका लागि पश्चिमी मुलुकबाट आउने पर्यटकहरूको संख्या घटेको छ। तथ्यांकले यस क्षेत्रमा ठूलै असर परेको देखाउँछ। अमेरिकाबाट गत मार्चमा ७ हजार ९ सय ७४ पर्यटक आएका थिए, जुन २०२५ को तुलनामा २८.१ प्रतिशतले कमी हो। युरोपेली पर्यटकको पनि आगमनमा गिरावट देखिएको छ। बेलायतबाट मार्चमा ४ हजार ८ सय १४ पर्यटक आईपुगे जुन गत वर्षको ५ हजार ९ सय ९५ भन्दा १९.७ प्रतिशत कम हो। युरोपेली क्षेत्रको समग्र आगमनमा १८.९ प्रतिशत गिरावट आएको छ। पश्चिम एसियाका युद्धले ट्रान्जिटमार्फत नेपाल आउने पर्यटक र पहुँचमा प्रभाव परेको छ।
बोर्डका सीईओ दीपकराज जोशीले आफ्नै अनुभव बताउँदै भने, ‘युद्धले यात्रा अनिश्चित बनाएको छ, जुन हामीजस्ता मुलुकलाई ठूलो प्रभाव पार्ने देखिन्छ।’ उनी एक हप्ता दोहा विमानस्थलमा रोकिएका थिए र त्यसपछि जर्मनीको तालिम पुरा गरी भारतको नयाँ दिल्ली हुँदै नेपाल फर्किएका थिए।
वसन्त ऋतु पदयात्रा र पर्वतारोहणको मौसम भएकाले यस समयमा आउने पर्यटकहरूले बढी खर्च गर्छन् र यसले पर्यटनबाट बढी आम्दानी गर्ने आधार निर्माण गर्छ। तर ‘फेक रेस्क्यु’ मुद्दाले पर्यटन बजारमा नकारात्मक प्रभाव पारेको छ। यस सम्बन्धमा उजुरी बढेपछि प्रहरीले कारबाही प्रक्रिया अघि बढाइरहेको छ जसले अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटन क्षेत्रमा नेपालको छविमा असर पुर्याएको छ।
युद्धका कारण भएको इन्धन आपूर्तिमा समस्या र हवाई इन्धन मूल्यवृद्धिले पर्यटन सेवा महँगो भएको छ। गत हप्तामात्र नेपाल आयल निगमले हवाई इन्धनको मूल्य बढाएको छ जसले आन्तरिक तथा अन्तर्राष्ट्रिय हवाई मार्गका टिकटहरूको मूल्य दोब्बर पुर्याएको छ। नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरणका अनुसार काठमाडौं–धनगढी रुटमा भाडा २३ हजार ५९ रुपैयाँ पुगिसकेको छ।
बोर्डका सीईओले भन्नुभयो, ‘महँगो हवाई यातायात र गन्तव्यसम्म पुग्न कठिनाइले पर्यटकलाई दोहोरो विचार गराउने सम्भावना छ, जून आर्थिक दृष्टिले नकारात्मक छ।’ राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी निकट वरिष्ठ पर्यटन व्यवसायी सुमन पाण्डेले फेक रेस्क्यु मामलामा सरकारले र पर्यटन उद्योगले संयुक्त प्रयास गर्नुपर्ने बताउनुभयो। उनले भने, ‘इरान–अमेरिका युद्धको असर कम नभएमा वैकल्पिक रणनीति अपनाउनुपर्नेछ।’
उनका अनुसार, “अहिलेका क्षेत्रहरू विश्वका अन्य भागको तुलनामा शान्त छन् र त्यसलाई अवसरमा परिणत गर्न सकिन्छ।” समस्या भए पनि सरकार र उद्योग सँगै बसेर छिटो समाधान खोज्न सक्ने उनले बताए।
नेपाल पर्यटन बोर्डले ट्रान्जिट विकल्पसम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय बजारलाई विभिन्न माध्यमबाट जानकारी दिइरहेको छ। टर्की, दिल्ली, हङकङ र चीनलाई सुरक्षित ट्रान्जिट मार्गका रूपमा प्रवर्द्धन गर्दै पर्यटक आगमनमा प्रभाव नपरोस् भन्ने रणनीतिमा छलफल भइरहेको सीईओ जोशीले बताए। बोर्डले छिमेकी भारत र चीनबाट पर्यटक संख्याको वृद्धिका लागि प्रयास गरिरहेको छ।
जोशीका अनुसार, ‘आसियान, सार्क र चीन हाम्रा भरपर्दो स्रोत बजार हुन्। अन्य क्षेत्रमा द्वन्द्व बढ्दा हामी सुरक्षित गन्तव्य बन्ने सुनिश्चित गर्न अभियान चलाईरहेका छौं।’ आन्तरिक रूपले इन्धन मूल्यबृद्धिबाहेक पर्यटनमा नकारात्मक प्रभाव नभएकोले बाह्य चुनौतीलाई अवसर बनाउन सकिने उनले बताए। अघिल्लो हप्तामा अमेरिकी ट्राभल एड्भाइजरीले नेपाललाई उच्च जोखिमबाट निस्किएर खुकुलो सूचीमा राखेको छ जसले नेपाल पर्यटनमा सकारात्मक प्रभाव गरेको छ।
सरकारी बिदा थप भएपछि आन्तरिक पर्यटनमा उत्साह बढेको छ। मन्त्रिपरिषद्को बैठकले शुक्रबार र शनिबार सरकारी कार्यालय तथा शैक्षिक संस्था बन्द गर्ने निर्णय गरेपछि पर्यटनBoardका CEO जोशीले आन्तरिक पर्यटन प्रवर्द्धनमा सकारात्मक प्रभाव पर्ने बताए। उनी भन्छन्, ‘यो पहलको सुझाव हामीले पहिलेदेखि सरकारलाई दिइरहेका थियौं। यसले शहर नजिकका पर्यटक गन्तव्यलाई राम्रो व्यवसायका अवसर दिनेछ।’
पर्यटन व्यवसायी सुमन पाण्डेले पनि सरकारले दुईदिनको बिदाबाट कर्मचारी काम गर्ने क्षमता बढ्ने र घुमफिरका लागि समय दिने मात्र होइन, पर्यटन उद्योगमा पनि सकारात्मक प्रभाव पर्ने बताए। उनी थप्छन्, ‘पहिले शुक्रबार कामको उत्पादकता कम थियो, अब बाँकी पाँच दिन पूर्ण क्षमतामा काम गर्ने हुँदा दुई दिनको बिदाले अर्थतन्त्रमा योगदान दिनेछ।’
