समाचार सारांश अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानसँग भएको युद्धविरामको अवधि थपेका छन्, तर कुनै नयाँ समयसीमा घोषणा गरेका छैनन्। इरानी पक्षबाट वार्ता सम्बन्धी जवाफ नआउँदा ट्रम्प प्रशासनमा अन्योल छ र इरानी नेतृत्वमा विभाजन रहेको देखिएको छ। इरानले नाकाबन्दी हटाउनुपर्ने माग गर्दै आएको छ, तर ट्रम्पले होर्मुज स्ट्रेट खुल्ने निर्णय अन्तिम सम्झौतासम्म नहुने बताएका छन्। ९ वैशाख, काठमाडौं। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले मंगलबार दिउँसो ह्वाइट हाउसमा आफ्ना राष्ट्रिय सुरक्षा सल्लाहकारहरूसँग बैठक गरेर एउटा महत्वपूर्ण निर्णय लिए – इरानसँग के गर्ने? उनले घोषणा गरेको युद्धविरामको अवधि अन्त्य हुन लागिरहेको थियो र उपराष्ट्रपति जेडी भान्स अर्को चरण वार्ताका लागि पाकिस्तान जानु अघि जोइन्ट बेस एन्ड्रुजमा एयरफोर्स टु जहाजमै थिए। तर, ट्रम्प प्रशासनमा अन्योल थियो र इरानी पक्षबाट कुनै जवाफ आएको थिएन। यसअघि अमेरिकी पक्षले वार्ताको अर्को चरण सुरु हुनुभन्दा पहिले इरानीहरूलाई केही मुख्य बुँदाहरू पठाएको थियो। तर, तीन अधिकारीहरूको अनुसार कयौँ दिनसम्म कुनै प्रतिक्रिया नआएपछि उपराष्ट्रपति भान्स र टोली पाकिस्तान प्रस्थान गर्दा त्यहाँबाट के कति उपलब्धि हासिल होला भन्नेमा शंका उब्जिएको थियो। मंगलबार ह्वाइट हाउसमा ट्रम्पले भान्स, विदेशमन्त्री मार्को रुबियो, रक्षामन्त्री पिट हेगसेथ, जोइन्ट चिफका अध्यक्ष ड्यान केन र सीआईएको निर्देशक जोन र्याटक्लिफसँग छलफल गर्दा पनि इरानी पक्षबाट कुनै खबर थिएन। अधिकारीहरूले पाकिस्तानका मुख्य मध्यस्थकर्ता फिल्ड मार्शल असिम मुनिरलाई भान्सलाई जहाज चढ्नु अघि जवाफ ल्याउन आग्रह गरेका थिए। यद्यपि घण्टौं बितेपछि पनि इरानबाट कुनै प्रतिक्रिया आएन। ती तीन अधिकारीका अनुसार ह्वाइट हाउसका ट्रम्पका सल्लाहकारहरूले इरानबाट जवाफ नआउनुको मुख्य कारण त्यहाँको नेतृत्वभित्रको विवाद भएको अनुमान गरेका छन्। उनीहरूको यो बुझाइ आंशिक रूपमा पाकिस्तानी मध्यस्थकर्ताबाट प्राप्त सूचनामा आधारित छ। ट्रम्प प्रशासनलाई लागिरहेको छ कि युरेनियम संवर्द्धन र भण्डारजस्ता विषयमा इरानीहरूबीच साझा सहमति छैन, जुन अहिलेको वार्ताका सबैभन्दा जटिल मुद्दा बनेको छ। अमेरिकी विश्वास अनुसार नयाँ सर्वोच्च नेता मोज्ताबा खामेनीले आफ्ना अधिकारीहरूलाई स्पष्ट निर्देशन नदिइरहेको वा उनीहरू अनुमान मात्र लगाइरहेका छन्। मोज्ताबाले आफूलाई पर्दा पछाडि राख्न खोज्दा आन्तरिक छलफलमा अवरोध आएको छ। यसका बाबजुद एक अधिकारीले अमेरिका र इरानी वार्ताकारबीच चाँडै भेट हुने सम्भावना रहेको बताएका छन् तर त्यो कहिले र कसरी हुने धेरै अनिश्चित छ। सैन्य आक्रमण पुनः सुरु नगरी ट्रम्पले युद्धविरामको अवधि बढाउने निर्णय गरेका छन्, तर नयाँ कुनै निश्चित मिति तोकेको छैन। उनले ‘ट्रुथ सोसल’मा इरानी अधिकारीहरू “गम्भीर रूपमा विभाजित” रहेको उल्लेख गरेका छन्। उनी अझै युद्धको कूटनीतिक समाधान खोज्न इच्छुक देखिएका छन्। हाल वार्ता असफल भएका कारण ट्रम्पले वार्तामा धेरै चुनौतीहरूको सामना गर्नुपरेको स्पष्ट छ। इरानले वार्तामा जाने अघि नाकाबन्दी हटाउनुपर्ने माग गरिरहेको छ, विशेषगरी होर्मुज स्ट्रेटका इरानी बन्दरगाहहरूमा ट्रम्पले लगाएको नाकाबन्दी हटाउनुपर्ने। तर ट्रम्पले भने “अन्तिम सम्झौता नहुँदासम्म होर्मुज स्ट्रेट खोल्ने छैनौं” बताएका छन्। मंगलबार दिउँसोको बैठकमा ट्रम्प र टोलीले युद्धविराम अवधि लम्ब्याउने निर्णय गरे, जुन पाकिस्तानी मध्यस्थकर्ताका अनुसार केही घण्टामा सकिन लागेको थियो। ट्रम्पले भने यो बुधबार साँझसम्म रहने विश्वास व्यक्त गरे। यसले इरानीहरूलाई थप समय मिल्ने विश्वास छ, तर ग्यारेन्टी कम रहेको बताएका छन्। इरान वार्ताको टेबुलमा फर्कन तयार भए भ्रमणको व्यवस्था तुरुन्तै गर्न सकिने अधिकारीहरूले बताएका छन्। होर्मुज स्ट्रेट बन्द रहँदा दुवै पक्षलाई आर्थिक क्षति भोग्नुपर्छ, जसले चाँडो समाधान खोज्न प्रेरित गर्ने आशा गरिएको छ। पाकिस्तानी मध्यस्थकर्ताहरूले ट्रम्पलाई पनि युद्धविराम बढाउन उत्साहित गरिरहेका थिए। ट्रम्पले वार्ता प्रस्ताव नआएसम्म र छलफल निष्कर्षमा नआएसम्म युद्धविराम विस्तार गर्ने निर्णय लिएका छन्। तर इरानी अधिकारीहरू यसको खासै प्रभावति देखिएको छैनन्। इरानी वार्ता टोलीका सदस्य मेहदी मोहम्मदीले भने, “ट्रम्पले युद्धविराम लम्ब्याउनुको कुनै अर्थ छैन। हार्ने पक्षले सर्त थोपर्न सक्दैन। नाकाबन्दी राख्नु बमबारी जस्तै हो र यसको प्रतिकार सैन्य माध्यमबाटै गर्नुपर्छ।” ट्रम्पको युद्धविराम जारी रहने घोषणाले अन्योलपूर्ण दिनको अन्त्य गर्यो, जबकि सो दिनको सुरुवातमा उनले निकट भविष्यमा इरानलाई पुनः बमबारी गर्ने आशा व्यक्त गरेका थिए। युद्धविरामको नयाँ समयसीमा नतोक्दा दबाब कम हुने र इरानलाई वार्ता लम्ब्याउने अवसर मिल्ने चेतावनी ट्रम्पका सल्लाहकारहरूले गोप्य रूपमा दिएका छन्। कम्तिमा वार्ताकारहरूले यसै हप्ता प्रारम्भिक समझदारी हुने अपेक्षा गरेका थिए र त्यसपछि सूक्ष्म विषयमा छलफल हुने ठानेका थिए। तर आलोचकहरूले यो छलफल लम्ब्याउनु रणनीतिक चाल हुनसक्ने चेतावनी पनि दिएका छन्, जसले इरानका मिसाइल प्रणाली खुलाउन आवश्यक समय पाउनेछन्। इरानले भविष्यमा युरेनियम संवर्द्धन, उच्च संवर्द्धित युरेनियमको भण्डारण र प्रतिबन्ध हटाउने लगायत महत्त्वपूर्ण विषयहरू अझै समाधान हुन बाँकी छन्। सम्झौता सम्भव वा असम्भव हुने अन्ततः दुवै पक्षका सर्तहरूको लचकतामा निर्भर हुनेछ। ट्रम्पका लागि अनिवार्य सर्त ‘ज्वाइन्ट कम्प्रिहेन्सिभ प्लान अफ एक्शन’ जस्तो पुरानो सम्झौतासँग तुलना गर्न योग्य सम्झौतामा सहमत नहुनु हो। ट्रम्प सन् २०१८ मा उक्त आणविक सम्झौताबाट बाहिरिएका थिए र त्यसलाई कमजोर सम्झौता बताउँदै आलोचना गरिरहेका छन्। ट्रम्पले आफ्नो वार्ता कौशलमा ठूलो आत्मविश्वास देखाएका छन् र मंगलबार भने यदि उनले त्यो समयमा राष्ट्रपति भएर युद्ध जित्ने दाबी समेत गरेका छन्। “मलाई लाग्छ अन्ततः हामी उत्कृष्ट सम्झौतामा पुग्नेछौं,” उनले भने। “आधारभूत रूपमा उनीहरूको विकल्प छैन। हामीले उनीहरूको नौसेना र वायुसेना ध्वस्त पारेका छौं र उनका नेताहरूलाई पनि निशाना बनाएका छौं, जसले यो अवस्था जटिल बनाएको छ।” केही घण्टापछि ‘स्टेट डाइनिङ रुम’ मा खेलाडीहरूलाई सम्मान गर्दै ट्रम्पले युद्ध विषयमा असामान्य मौनता राखे र पत्रकारहरूको प्रश्नबाट भागे।
