समाचार सारांश थापाथली र गैरीगाउँका सुकुमवासीलार्इ सुरक्षाकर्मीको सहायतामा बल प्रयोग नगरी कीर्तिपुरस्थित राधास्वामी सत्संग व्यास आश्रममा सारिएको छ। काठमाडौं महानगरपालिकाले २३२ जनालाई आश्रममा बसोबासको व्यवस्था गरेको र १३२ जनाले मात्र आइतबार खाना खाएको जनाएको छ। सुकुमवासीलार्इ नयाँ स्थानमा बस्ने समस्या, बालबालिकाको शिक्षा र उपचार व्यवस्था सम्बन्धी चिन्ता व्यक्त भएको छ। १३ वैशाख, काठमाडौं । थापाथली र गैरीगाउँमा बसोबास गरिरहेका सुकुमवासीहरूलाई सुरक्षाकर्मीले बल प्रयोग नगरी स्थानान्तरण गर्यो। सुरक्षाकर्मीको सहयोगमा सुकुमवासीलार्इ आफ्ना सरसामान सर्ने मौका दिइएको थियो। उनीहरू पोका-पन्तुरासहित सरकारले तोकेको स्थानमा पुगे। थापाथली र गैरीगाउँबाट शनिबार सारिएका अधिकांश सुकुमवासीलार्इ कीर्तिपुरस्थित राधास्वामी सत्संग व्यास आश्रममा अस्थायी बसोबासको व्यवस्था गरिएको छ। काठमाडौं महानगरपालिकाका अनुसार २३२ जनाले उक्त आश्रममा बसोबास गर्नको लागि नाम टिपाएका थिए। शनिबार बिहानदेखि साँझसम्म ५१ परिवारका सदस्यहरूलाई कीर्तिपुरमा पुर्याइएको थियो। आश्रमको फराकिलो हलमा सँगै बेड राख्ने गरी महानगरले स्थान तोकेको थियो। “फेमली वान, फेमली टु…” गरी लस्करै राखिएका नेम प्लेटअनुसार उनीहरूले आफ्ना सरसामान छुट्टाछुटै राखे। प्रत्येक परिवारको बेडको दूरी कायम गर्दै ओछ्यान बनाए। महानगरले ल्याएको प्याकेटमा खाना खाए। कतिपयले पेट भरे तर धेरैले महानगरको तोकेर ल्याएको खानेकुराले भोक मेटेन। नितान्त नयाँ परिवेशमा सुकुमवासीलार्इ आश्रममा पहिलो रात बिताउनुपर्यो। आइतबार बिहान महानगरपालिकाले चिया र बिस्कुटको व्यवस्था गर्यो। निद्राबाट ब्युँझेकाहरूले चिया-बिस्कुट खाए, तर निद्रामै रहेका केहीलाई सुरक्षाकर्मीले उठाएन। बाहिर जान चाहनेहरूको नाम र नम्बर टिपेर सुरक्षाकर्मीले अनुमति प्रदान गरे। दुई जनाले आफू घर भएको भन्दै अनुमति लिएर बाहिर गएका थिए, जसको बारेमा आश्रममा खटिएका सुरक्षाकर्मीले जानकारी दिए। परिवर्तित स्थानमा सुकुमवासीलार्इ दैनिकी पनि फेरिएको थियो। बालबालिकाहरू खेल्न थाले, वृद्धहरू आश्रम परिश्रममा लागे। कतिपय फोन कलमा व्यस्त भए। कोही बेडमै सुतेर मोबाइलमा गेम खेल्न थाले। नवजात शिशुका आमाहरूले बच्चाको स्याहारसुसारमा ध्यान दिए। केही परिवारले आफ्ना पालिएका कुकुरहरू पनि साथ लिएर गएका थिए। कुकुरलाई सुम्सुम्याउँदै बिहान समय बिताए। आइतबार बिहान ११ बजेसम्म खाना नआएपछि सुकुमवासीलार्इ आक्रोश बढ्यो। एक युवा घाँटीको चोट देखाउँदै सामान्य उपचार पनि नभएको भन्दै सुरक्षाकर्मीलाई कडा स्वरमा सोधे। स्वास्थ्यकर्मीले उनीहरूलाई आश्वस्त पार्ने प्रयास गर्दै भने, ‘उपचार सामग्री चाँडै आउँछ।’ आफ्नै स्थायी ठेगाना नभएका सुकुमवासील बीच भविष्यको चिन्ता बढ्दै थियो। सरकारले बस्नको लागि दिएको स्थान, त्यहाँको संरचना, बालबालिकाको अध्ययन र स्वास्थ्य व्यवस्था तथा रोजगारीका विषयमा उनीहरूले चिन्ता व्यक्त गरे। पूर्वी पहाडी जिल्लाका एक महिलाले बच्चाको शिक्षाबारे खासै गम्भीर चिन्ता राखिन्। नयाँ शैक्षिक सत्र शुरू हुँदैछ तर सुकुमवासीलार्इ सारिएका परिवारका बच्चाहरूको पढ्ने व्यवस्था टुंगो छैन। ती महिला भनीन्, ‘हामी कहाँ बस्ने थाहा छैन। ५ कक्षा पढ्ने छोरालाई स्कूलमा भर्ना गर्नुपर्नेछ। अब नयाँ ठाउँमा कस्तो अवस्था हुनेछ?’ सरकारले तोकेको सरकारी निवासबारे केही सुकुमवासीलार्इ जानकारी छ। पूर्वप्रधानमन्त्री डा. बाबुराम भट्टराईको पालामा नागार्जुन नगरपालिकामा बनाइएको भवनमा सुकुमवासी राख्ने तयारी गरिएको थियो। त्यो बेलाको सरकारले सारेर सरकारी भवनमा बसोबास गराउने योजना बनाएको थियो तर थापाथली छोड्न सुकुमवासीलार्इ अनिच्छा थियो। हाल पनि त्यो स्थानमा जान उनीहरू इच्छुक छैनन्। हिजो आश्रम पुगेका करिब १०० जना कोठा खोज्न र आफन्त भेट्न भन्दै बाहिरिएका छन्। काठमाडौं महानगरले बताएको अनुसार हिजो २३२ जनालाई आश्रममा ल्याइएको थियो। तीमध्ये आइतबार मात्र १३२ जनाले खाना खाए र बाँकीले कोठा खोज्ने, आफन्त भेट्ने भन्दै बाहिरिने क्रम जारी रहेको छ। २०६३ सालदेखि सुकुमवासी क्षेत्रमा बस्दै आएका मध्येकी निलम थापाले थापाथली छोड्नुमा मुख्य कारण काम गरेर खान पाउनु रहेको बताइन्। उनले भनिन्, ‘थापाथलीमा काम गरेर खान पाउँथ्यौं, कहीँ जानु पर्यो भने सजिलै गाडी पाइन्थ्यो, अस्पताल नजिकै थियो। गरिबहरूलाई त्यहाँ बस्न सहज थियो।’ पूर्वी पहाडी जिल्लाबाट आएर सुकुमवासी क्षेत्रमा बस्ने एक महिलाले अरूको घर सफा गर्ने, कपडा धोइदिने गरी जीविकोपार्जन गर्दै आएको सुनाइन्। सरकारले दिने नयाँ स्थानबारे उनी जिज्ञासु थिइन्, ‘के त्यहाँबाट काममा जान गाडी उपलब्ध हुनेछ?’ आइतबार बिहान खाना नआएपछि सुकुमवासीलार्इ उमेर मिल्ने सङ्ग गफिँदै थिए। पाँच देखि सातजना प्रौढहरू सरकारले तोकेको नयाँ स्थानबारे छलफल गरिरहेका थिए। उनीहरूमध्ये गोपालबहादुर सुनार थिए, जो थापाथली सुकुमवासी बस्तीका अगुवा हुन्। गाउँमै सरकारी भवनमा जान उनी खासै इच्छुक छैनन्। उनले भनाए, ‘हामीलाई काठमाडौं, भक्तपुर र ललितपुरको अलि बाहिरी क्षेत्रमा साढे तीन आना जग्गा किस्तामा उपलब्ध गराइदिनुपर्ने हाम्रो माग हो।’ सरकारले तोकेको जग्गा सुकुमवासीलार्इ किस्तामा ऋण तिर्ने गरी घर बनाउने उनी बताउँछन्। अर्की एक महिला भने बाबुराम भट्टराईको अवधिमा बनेको भवनमा बस्न नसकिने बताउँछिन्। उनले भनिन्, ‘यता ठोक्किन्छ, उता पनि ठोक्किन्छ, कोठामा एउटा खाट अटाउन मुस्किल छ।’ उनीहरूले विगतमा वर्गीकरण गरेर कागजात दिएको प्रश्न उठाए। उनीहरुको मागमा बिरामी उपचार, रोजगार र बालबालिकाको शिक्षामा ध्यान दिनुपर्ने थियो। मध्याह्न १२ बज्न लागेको समयमा महानगरले एउटा गाडीमार्फत प्याकेटमा खाना पठायो। सुरक्षाकर्मीहरूले सुकुमवासीलार्इ लाइनमा लगाएर बच्चा, युवा, प्रौढ, वृद्ध सबैलाई समान प्याकेटको खाना वितरण गरियो। खानामा दुई साइडमा थोरै तरकारी र अचार राखिएको थियो। तर युवा र प्रौढहरूले महानगरको खाना पर्याप्त नभएको भन्दै असन्तुष्टि जनाए। केहीले खानाको मात्रा कम भएको भन्दै गुनासो गरे भने केहीले ढिलासुस्तीमा खाना ल्याएको आरोप लगाए। धेरैले पनि अतिरिक्त प्याकेट लिएर लगे। महानगरसँग डराएका केही मानिसहरूले खाना लिएर पर गएर भने, ‘१२ बजे खाना ल्याइएको छ। यति खानेकुराले पुग्छ कि?’ शनिबार राति आश्रममा पुर्याइएका मध्ये आइतबार बिहान खानाको संख्यामा स्पष्ट कमी देखियो। महानगरको तथ्यांक अनुसार शनिबार राधास्वामी सत्संग व्यास आश्रममा २३२ जना थिए, जसबाट आइतबार मात्र १३२ जनाले खाना खाएका थिए। सुकुमवासीहरूको सुरक्षा र हेरचाहका लागि नेपाल प्रहरीबाट तीन जना प्रहरी खटिएका छन्। त्यस्तै, महानगरका कर्मचारी र नगर प्रहरी गरी तीन-तीन जना आश्रममा नियुक्त छन्। आश्रमका महानगर कर्मचारीका अनुसार कति दिनसम्म सुकुमवासी यहाँ राख्ने निर्णय भइसकेको छैन। कर्मचारीले भने, ‘सुकुमवासीको नयाँ स्थानमा रङरोगनको काम भइरहेको छ। काम सकिएपछि सार्ने योजना छ।’ बालबालिकाको खेलकुद सामग्री र विद्यालय प्रारम्भ हुने तयारीसमेत महानगरकै तर्फबाट गरिएको जानकारी कर्मचारीले दिएका छन्।
