कहिलेकाहीँ यस्तो लाग्छ, जिमको संस्कृतिमा नै परिवर्तन आएको छ। पहिले जहाँ मेहनत, अनुशासन, र समयलाई प्राथमिकता दिइन्थ्यो, अहिले त्यहाँ छिटो परिणामको दबाब बढेको छ। नेपालमा फिटनेस र बडीबिल्डिङको लोकप्रियतासँगै एनाबोलिक स्टेरोइडको अनियन्त्रित प्रयोगले स्वास्थ्य जोखिम बढाएको छ। सरकार र सम्बन्धित निकायहरूले एनाबोलिक स्टेरोइडको उपयोग र वितरणमा प्रभावकारी नियन्त्रण गर्न नसकेको उल्लेख गरिएको छ। नेपालमा एनाबोलिक स्टेरोइड भारत र चीनबाट आयात गरी फार्मेसी, जिम नेटवर्क र अनलाइन बजारमार्फत सजिलै उपलब्ध छन्।
विहानको लगभग ६ बजेको समय। काठमाडौं उपत्यकाका जिमहरू विस्तारै खुल्दैछन्। बाहिर चिसो हावा बढेको छ, तर भित्र प्रवेश गरेसँगै फरक संसार सुरु हुन्छ – मोटिभेसनल संगीत, फलामका तौलहरूको आवाज, र ऐनाअगाडि उभिएर आफ्नै शरीरसँग संघर्ष गरिरहेका युवाहरू। कसैले तौल घटाउने लक्ष्य राखेका छन्, कसैले आफ्नो शरीरलाई आकर्षक बनाउने सपना बोकेका छन्। सबैको आँखामा एउटै साझा चमक देखिन्छ – म परिवर्तन हुन चाहन्छु। यस्तै परिवर्तन खोजेर म पनि ३५ वर्षअघि जिम प्रवेश गरेको थिएँ।
नेपालमा पछिल्लो एक दशकमा फिटनेस र बडीबिल्डिङको लोकप्रियता तीव्र रूपमा बढेको छ। सामाजिक सञ्जालमा देखिने आकर्षक शरीर, अन्तर्राष्ट्रिय ट्रेन्ड र ‘पर्फेक्ट फिजिक’ को मोहले युवाहरूलाई धेरै प्रभावित गरेको छ। धेरैका लागि जिम जानु केवल स्वास्थ्यको विषय मात्र नभई सामाजिक पहिचान र आत्मविश्वासको विषय पनि बनिसकेको छ। एनाबोलिक स्टेरोइड भनेको के हो भन्ने बुझ्न आवश्यक छ। यी मूलतः टेस्टोस्टेरोनजस्ता कृत्रिम हर्मोनहरू हुन्, जसले शरीरमा मांसपेशीको वृद्धि छिटो गराउँछन्।
नेपालमा यस्ता औषधिहरूको पहुँच तुलनात्मक रूपमा सजिलो छ। केही जिमहरूमा अनौपचारिक रूपमा यस्ता पदार्थहरूको सिफारिस गरिन्छ। नयाँ जिम जाने युवाहरूलाई ‘छोटो बाटो’ देखाइन्छ। तर दीर्घकालीन प्रभावबारे पर्याप्त जानकारी दिइँदैन। सामाजिक सञ्जालले यसलाई अझ बढाएको छ। इन्स्टाग्राम, टिकटक जस्ता प्लेटफर्महरूमा देखिने ‘ट्रान्सफर्मेसन’ भिडियोहरूले युवालाई प्रभावित गर्छन्।
नेपाल सरकारका विभिन्न निकायहरूले यस विषयमा समय–समयमा चेतावनी दिएका छन्। तर व्यवहारमा हेर्दा प्रभावकारी कार्यान्वयन कमजोर देखिन्छ। बजारमा अझै पनि यस्ता औषधिहरू सजिलै उपलब्ध छन् र जिमहरूमा प्रयोग भइरहेका छन्, तर नियन्त्रण देखिंदैन। यदि यस्तो स्थिति जारी रह्यो भने, के बडीबिल्डिङलाई अझै खेलकुदकै रूपमा मान्यता दिनु उचित हुन्छ?
अन्ततः, शरीर बनाउन健康 गुमाउनु कुनै उपलब्धि होइन। वास्तविक फिटनेस त्यो हो जसले शरीर मात्र होइन जीवनलाई पनि सन्तुलित र स्वस्थ बनाउँछ। यदि आज हामीले यस विषयलाई गम्भीरतापूर्वक लिएनौं भने, भोलिले यसको मूल्य एउटा पुस्ताले तिर्नुपर्नेछ।
