ताप्लेजुङ, तेह्रथुम र सङ्खुवासभाका तीनजुरे जलजले मिल्के क्षेत्रमा ३२–३३ प्रजातिका गुराँस पाइन्छ। पाथीभरा क्षेत्रमा चैत–वैशाखमा गुराँस फुल्ने समयमा तीर्थयात्री र पर्यटकको चाप बढ्ने अनुभव छ। गुराँस फुल्ने क्षेत्रमा खाजा घर, होमस्टे र चिया पसल सञ्चालनले स्थानीयको आयआर्जन र पर्यटन प्रवर्द्धनमा वृद्धि गरेको छ। माघदेखि फुल्न थालेका गुराँस वैशाख तेस्रो सातासम्म अधिकांश क्षेत्रमा झर्न थालेका छन्। अहिले मौसमअनुसार गुराँस फुल्ने समयको अन्तिम चरण हो। बेँसी क्षेत्रमा माघको तेस्रो सातादेखि र पहाडी तथा हिमाली क्षेत्रमा जेठको दोस्रो सातासम्म फुल्ने गुराँसले प्राकृतिक सुन्दरताका साथ पर्यटन प्रवर्द्धन गर्दै स्थानीय आम्दानीको नयाँ स्रोत बनेको छ।
ताप्लेजुङ हिमाली जिल्ला भएकाले वनपाखामा प्रशस्तै गुराँस पाइन्छ। विशेष गरेर चैत–वैशाखमा वनपाखामा देखिने राताम्य गुराँसले आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकको आकर्षण बढाएको हुन्छ। गुराँस फुल्ने आसपास क्षेत्रहरूमा खाजा घर, होमस्टे (घरबास), चिया पसल सञ्चालन हुन थालेपछि स्थानीयको आम्दानीमा वृद्धि भएको साथै पर्यटन प्रवर्द्धन पनि भइरहेको ताप्लेजुङ एफएमका स्टेशन म्यानेजर देवराज गुरुङले बताए। उनले विगत दुई दशकदेखि सञ्चारकर्मीको पेशालाई परिवर्तन गर्दै घरबाससहित स्थानीय उत्पादनका परिकारको प्रवर्द्धन गर्दै आएको उल्लेख गरे।
गुरुङले गुराँसको रुख देखाउँदै भने, ‘पछिल्लो समय गुराँसका बिरुवा संरक्षण गर्दै, आन्तरिक पर्यटन प्रवर्द्धनमा जोड दिन थालेको छु। यस वर्षको गुराँस फुलेर राम्रो व्यापार भयो। यहाँका सयभन्दा बढी क्षेत्रहरूमा गुराँसबाट आम्दानी लिन सकिन्छ। विगतमा यहाँ गुराँस फुल्दा होटल वरपर बगैँचा नहुनुले समस्या थियो, अहिले बगैँचा विस्तारमा पनि जोड दिइरहेको छु।’ हिमाली संरक्षण मञ्चका कार्यक्रम संयोजक रमेश राईले लामो समयदेखि ताप्लेजुङमा जैविक विविधता सम्बन्धी काम गर्दै आएको जानकारी दिए। उनले पाथीभरा क्षेत्रमा २२ प्रकारका गुराँस पाइने बताए।
पाथीभरा क्षेत्रमा सञ्चालन हुने होटल व्यवसायीले गुराँस फुल्ने समयमा राम्रो आम्दानी गर्ने पाथीभरा क्षेत्र होटल व्यवसायी सङ्घका अध्यक्ष इन्द्रनारायण श्रेष्ठले बताए। ताप्लेजुङ, तेह्रथुम र सङ्खुवासभा जिल्लाको सङ्गमस्थल तीनजुरे जलजले मिल्के क्षेत्रलाई गुराँसको राजधानी मानिन्छ जहाँ ३२–३३ प्रजातिका गुराँस पाइन्छन्। यो क्षेत्र पूर्व नेपालको प्रसिद्ध र सम्भावनासम्पन्न पर्यटकीय गन्तव्य हो। गुराँस फुल्ने समयमा आन्तरिक र बाह्य पर्यटकको भिड लाग्ने भएकाले बगैँचा विस्तार गर्दै पर्यटकीय गतिविधिलाई सक्रिय बनाउनुपर्नेमा सङ्खुवासभा चैनपुर नगरपालिका-१ का होटल व्यवसायी हरी खनालले जोड दिए।
तेह्रथुमको बसन्तपुर क्षेत्रमा गुराँसको जुस र रक्सी निकै प्रख्यात रहेको उनले जानकारी दिए। मैवाखोलामा पर्ने मिल्केमा गुराँसपार्क निर्माण गरिएको छ। पर्यटन मन्त्रालयमार्फत रु सात करोड लागतमा पार्क निर्माण गरी विविध संरचना बनाइएको होटल व्यवसायी खनालले बताए। समुद्र सतहबाट २२०० मिटरदेखि ३५०० मिटर उचाइसम्मका वनजङ्गलमा गुराँस पाइन्छ। वनस्पतिविद् केशवराज राजभण्डारीले भने, नेपाल जैविक विविधतामा धनी मुलुकमध्ये एक हो। विश्वभर ११५७ प्रकारका गुराँस पाइन्छन् र तिमध्ये नेपालमा ३३ प्रजाति मात्र पाइन्छन्।
उनले वनस्पतिविद् राजभण्डारी र विदेशी लेखक मार्क एफ वाट्सनको सहकार्यमा प्रकाशित ‘रोडोडेन्ड्रन अफ नेपाल’ पुस्तक अनुसार कञ्चनजङ्घा संरक्षण क्षेत्र तथा वरपरका क्षेत्रमा ३३ प्रजातिका गुराँस फेला परेको जानकारी दिए। नेपालका पूर्वी भेगदेखि सुदूरपश्चिमसम्म मध्य र उच्च पहाडी तथा हिमाली क्षेत्रमा गुराँस पाइन्छ। उनका अनुसार नेपालका कुल वन क्षेत्रका करिब १० प्रतिशत भूभागमा गुराँस पाइने तथ्यांक वन विज्ञहरूले बताउँछन्। नेपालबाहेक चीन, भारत, भुटान, म्यानमार, भियतनाम, मलेसिया, इन्डोनेसिया, फिलिपिन्स, उत्तर कोरिया, दक्षिण कोरिया, जापान र अस्ट्रेलियामा पनि गुराँस बढी पाइन्छ।
