२१ वैशाख, काठमाडौं । पश्चिम बंगालमा सम्पन्न विधानसभा निर्वाचनको मत गणना जारी छ। हालसम्मको रुझानले भारतीय जनता पार्टी (भाजपा) जितको नजिक पुगेको देखाएको छ। भाजपाले जितको खुसी मनाउने तयारी पनि सुरु गरिसकेको छ। सन् २०११ देखि निरन्तर सत्तामा रहेकी ममता बनर्जी नेतृत्वको सर्वभारतीय तृणमूल कांग्रेस (टीएमसी)लाई पछाडि पार्दै भाजपाले पहिलो पटक पश्चिम बंगालमा सरकार बनाउने स्थितीमा पुगेको छ। २९४ सदस्यीय विधानसभामा भाजपाले स्पष्ट बहुमतको सङ्ख्या पार गरिरहेको छ भने टीएमसी एक सय सिटभन्दा कममा सिमित हुने देखिन्छ। पछिल्लो रुझान अनुसार भाजपाले २०५ सिटमा अग्रता लिएको छ, भने टीएमसी ८२ सिटमा अगाडि छ। अन्य दलहरू भारतीय राष्ट्रिय कांग्रेस (कांग्रेस आई), भारतीय कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी) र अखिल भारतीय धर्मनिरपेक्ष मोर्चा दुई-दुई सिटमा अग्रता लिइरहेका छन्। त्यस्तै दुई सिटमा आम जनता उन्नयन पार्टी अग्रता लिइरहेको छ।
मतदानपछि एक्जिट पोलहरूले पनि भाजपाको जीतको भविष्यवाणी गरेका थिए। जसमा केहीले प्रश्न गरे, ‘बंगालमा भाजपाले जीत्ला?’ तर नतिजाले त यिनै एक्जिट पोलहरू सही साबित भएको देखाएको छ। पूर्णतः उल्टफेर सन् २०२१ को विधानसभा चुनावमा टीएमसीले २१३ सिट जितेर प्रचण्ड बहुमत हासिल गरेको थियो। भाजपा ७७ सिटमा सिमित रह्यो र दोस्रो स्थानमा रह्यो। उक्त समय टीएमसीको मत प्रतिशत ४८.०२ र भाजपाको ३८.१५ प्रतिशत थियो। कांग्रेस आई र वाम मोर्चाले भने एक सिट मात्रै जित्न सकेका थिए। तर अहिलेको नतिजाले समग्र समीकरण मात्र होइन, चुनावी तस्वीर पूर्ण रूपमा उल्टिएको देखिएको छ। अघिल्लो पटक दुई तिहाइ सिट पाएको टीएमसी रुझान अनुसार १३१ सिट गुमाउने देखिन्छ।
मत प्रतिशतको हिसाबले पनि यो उल्टफेर ऐतिहासिक छ। भाजपाको मत प्रतिशत ४५.५६ प्रतिशत पुगेको छ, जसले सन् २०२१ को तुलनामा ७.४१ प्रतिशतले वृद्धि देखाएको छ। टीएमसीको मत प्रतिशत ४८.०२ बाट घटेर ४०.८१ प्रतिशतमा झरेको छ। यो मत परिवर्तनले पश्चिम बंगालको राजनीति मा संरचनात्मक परिवर्तन भएको स्पष्ट भएको छ। मतदान प्रतिशत पनि ऐतिहासिक छ। सन् २०२१ मा ८१.८ प्रतिशत मतदान भएकोमा यस पटक ९२.४७ प्रतिशत मतदान भएको छ। मुख्य निर्वाचन आयुक्त ज्ञानेश कुमारले यसलाई स्वतन्त्रतापश्चातको सबैभन्दा उच्च मतदान घोषणा गरेका छन्।
प्रेसिडेन्सी क्षेत्रमा भाजपाको प्रभाव पश्चिम बंगालको राजनैतिक दृष्टिले महत्वपूर्ण मानिने १११ सिटको प्रेसिडेन्सी क्षेत्रमा यस पटक भाजपाले उल्लेख्य सफलता पाएको छ। सन् २०२१ मा यस क्षेत्रका ९६ सिट जितेको टीएमसी अहिले मात्र ५१ सिटमा सीमित भएको छ, जहाँ भाजपा ५५ सिटमा अग्रता लिइरहेको देखिन्छ। विशेषगरी कोलकाताका श्यामपुकुर, एन्टाली र माणिकतला जस्ता टीएमसीका पुराना गढमा भाजपाले अग्रता पाएको छ। सबैभन्दा ठूलो उल्टफेर अभिषेक बनर्जीको प्रभाव क्षेत्र डायमन्ड हार्बरमा देखिएको छ, जहाँ भाजपा उम्मेदवार दीपककुमार हल्दारले अग्रता बनाएका छन्। ग्रामीण क्षेत्र र आरक्षित निर्वाचन क्षेत्रमा रहेको व्यापक जनसमर्थनले भाजपाको बहुमत सुनिश्चित गर्ने देखिन्छ।
मुख्यमन्त्री ममता बनर्जी भबानीपुर निर्वाचन क्षेत्रमा प्रतिस्पर्धा गरिरहेकी छिन्। उनी भाजपाका सुभेन्दु अधिकारीसंग केही मतले अघि देखिन्छिन्। शीघ्रको प्रारम्भिक रुझानमा अधिकारी नै अगाडि थिए। सुभेन्दु अधिकारीले नन्दीग्राम क्षेत्रमा आफ्नो अग्रता कायम राख्न सफल भई भाजपाको जीत सुनिश्चित गरेको दाबी गरेका छन्। निर्वाचन नतिजाले टीएमसीको मन्त्रिमण्डलमा समेत ठूलो आघात पुर्याएको छ। २० भन्दा बढी मन्त्री पराजित हुने अवस्थामा छन्। दिनहाटाबाट उदयन गुहा, नवदाबाट साहिना मोमताज खान र श्यामपुकुरबाट शशी पाञ्जा प्रतिस्पर्धीलाई पछि परेका छन्, जसले टीएमसीको नेतृत्व र सङ्गठनमा ठूलो कमजोरी आएको देखाउँछ।
निर्वाचन आयोगमाथि गम्भीर आरोप प्रारम्भिक रुझानमा भाजपाको अग्रता देखिएपछि मुख्यमन्त्री बनर्जीले निर्वाचन आयोगको भूमिकामा गम्भीर प्रश्न उठाएकी छिन्। “सुरुवाती नतिजा आफनो पक्षमा देखाउनु उनीहरूको रणनीति हो,” उनले भनिन्। मतगणना प्रक्रियामा अनियमितता भएको, गणना केहि क्षेत्रमा जानाजानी सुस्त बनाइएको वा रोकिएको आरोप समेत लगाइन्। बनर्जीले टीएमसीका कार्यकर्ताहरुलाई मतगणना केन्द्र नछोड्न र अन्तिमसम्म धैर्य राख्न निर्देशन दिइन्।
वाम मोर्चा र कांग्रेसको परिस्थिति ३४ वर्ष पश्चिम बंगालमा शासन गरेको भारतीय कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी) यो चुनावमा पनि कमजोर देखिएको छ। हाल दुई सिटमा मात्र अग्रता लिइरहेको छ। वाम मोर्चाको गिरावट निरन्तर छ र यसपटक पनि यस्तै देखिन्छ। वाम मोर्चासँग चुनावी तालमेल गरेको अखिल भारतीय धर्मनिरपेक्ष मोर्चा (आइएसएफ) ले २९ क्षेत्रीय क्षेत्रमा उम्मेदवार दिएको भए पनि एक सिटमा मात्र अग्रता कायम गरेको छ। कांग्रेस आईको अवस्था पनि त्यस्तै छ। पार्टीले दुई सिटमा मात्र अग्रता कायम गरेको छ।
यो परिणामले पश्चिम बंगालको राजनीतिमा गहिरो संरचनात्मक परिवर्तन आएको पुष्टि गरेको छ। विश्लेषकहरु भन्छन्, भाजपाको यो जित केवल चुनावी सफलता मात्र नभई ठूलो वैचारिक फड्को हो। यो नतिजाले सन् २०२९ को आगामी लोकसभा चुनावका लागि पनि भाजपालाई बलियो आधार दिएको छ। १५ वर्षपछि बनर्जीको सत्ता बाहिरी सन् २०११ मा ३४ वर्षे वाम शासन अन्त्य गरेकी ममता बनर्जी १५ वर्ष शासनपछि सत्ता बाहिरी हुने अवस्थामा पुगेकी छिन्। आसामपछिको यो सफलताले भाजपाको पूर्वी भारत विस्तारको रणनीतिलाई निर्णायक उचाइमा पुर्याएको छ। तर मुख्यमन्त्री बनर्जीले निर्वाचन आयोगप्रति गम्भीर प्रश्न उठाएकाले आगामी दिनमा राजनीतिक तनाव बढ्ने सम्भावना पनि देखिन्छ। भारतका विपक्षी दलहरूले लामो समयदेखि निर्वाचन आयोग र प्रमुख निर्वाचन आयुक्त ज्ञानेश कुमारको भूमिकामा प्रश्न उठाइरहेका छन्। बनर्जीको यसले थप राजनीतिक तिक्तता निम्त्याउन सक्ने विश्लेषण गरिएको छ।
