लेख जानकारी
अमेरिका र इजरायलले इरानमा सुरु गरेको युद्धले विश्वभर हरेक घरधुरीमा खर्च वृद्धि गराएको छ, तर केही कम्पनीहरूले भने फाइदा उठाएका छन्। युद्धले निम्त्याएको अनिश्चयता र इरानले होर्मुज जलमार्ग ठप्प पार्नुले मानिसहरूको दैनिक खर्च मात्र वृद्धि भएको छैन, सरकारदेखि निजी कम्पनी र परिवारहरू समेत खर्च कटौती गर्न बाध्य भएका छन्। तर सबैले यस्तो घाटा मात्र भोगिरहेका छैनन्। युद्धका कारण इन्धन मूल्यमा भएको उतारचढावले दलाल व्यवसायहरूले अहिलेसम्मकै धेरै नाफा कमाएका छन्। मध्यपूर्व युद्ध सुरु भएयताकै सबैभन्दा ठूलो नाफा कमाएका केही व्यवसाय र कम्पनीहरूबारे यहाँ चर्चा गरिएको छ।
१. तेल र ग्यास
इरान युद्धको सबैभन्दा ठूलो प्रभाव ऊर्जा अर्थात् इन्धन मूल्यमा परेको छ। विश्वको २० प्रतिशत तेल र ग्यास होर्मुज जलमार्गबाट ढुवानी हुन्छ। तर युद्धका कारण फेब्रुअरी महिनाको अन्त्यदेखि त्यो मार्गमा सबै ढुवानी सेवा ठप्प भएको छ। यसले इन्धन बजारमा तत्काल प्रभाव पारेको छ। मूल्यमा अचानक वृद्धि हुँदा विश्वका प्रमुख तेल र ग्यास कम्पनीहरूले ठूलो नाफा कमाएका छन्। युरोपका ठूला तेल व्यापारी कम्पनीहरू मध्ये ब्रिटिश बीपी कम्पनीको नाफा वर्षको पहिलो त्रैमासिकमा दोब्बर हुँदै ३ अर्ब अमेरिकी डलरभन्दा बढी पुगेको छ। अर्को ब्रिटिश कम्पनी शेलको पहिलो त्रैमासिक नाफा लगभग ७ अर्ब डलर पुगेको छ। सन् २०२६ का सुरुवाती तीन महिनामा फ्रान्सको टोटल एनर्जिज कम्पनीको नाफा पनि एक तिहाइले बढेर ५.४ अर्ब अमेरिकी डलर पुगेको छ। तेल र ऊर्जा बजारमा आएको उथलपुथलले यस कम्पनीलाई पनि नाफा दिलाएको छ। अमेरिकी एक्सअॉन मोबिल र शेवरॉन कम्पनीहरूका नाफा भने अघिल्लो वर्षको पहिलो त्रैमासिक भन्दा घटेको छ। मध्यपूर्वमा आपूर्ति प्रणाली अवरुद्ध भएको कारण यी कम्पनीहरूले अपेक्षित नाफा लिन सकेका छैनन् तर विश्लेषकहरूले वर्षको अन्त्यसम्म नाफा बढ्ने आकलन गरेका छन्।
२. ठूला बैंकहरू
विश्वका केही ठूला बैंकहरूले पनि इरानमा जारी युद्धको बीचमा आफ्नो नाफा बढाएका छन्। सन् २०२६ को पहिलो त्रैमासिकमा जेपी मोर्गन बैंकको व्यापार शाखाले ११.६ अर्ब अमेरिकी डलर आम्दानी गर्यो। यससँगै यो बैंकको कुल त्रैमासिक नाफा अहिलेसम्मकै दोस्रो सबैभन्दा ठूलो भएको छ। यस वर्षको पहिलो तीन महिनामा विश्वका सबैभन्दा ठूला छ बैंकहरूको नाफा वृद्धि देखिएको छ। ती बैंकहरू हुन्: बैंक अफ अमेरिका, मोर्गन स्ट्यान्ली, सिटी ग्रुप, गोल्डमन साक्स, वेल्स फार्गो र जेपी मोर्गन। यी बैंकहरूले सँगै २०२६ को पहिलो त्रैमासिक अवधिमा ४७.७ अर्ब अमेरिकी डलर नाफा कमाएका छन्। “व्यापारको ठूलो परिमाणले लगानी बैंकहरूलाई फाइदा पुर्याएको छ, विशेष गरी मोर्गन स्ट्यान्ली र गोल्डमन साक्सजस्ता बैंकहरूलाई,” वेल्थ क्लबका लगानी रणनीतिकार सुसाना स्ट्रीटर भन्छिन्।
३. हतियार कम्पनीहरू
यूकेका व्यापार सल्लाहकार आरएसएमका वरिष्ठ विश्लेषक एमली साभिचका अनुसार युद्धको समयमा सबैभन्दा पहिले नाफा कमाउने क्षेत्र रक्षा अर्थात् हतियार उत्पादन र बिक्री कम्पनीहरू हुन्। “युद्धले रक्षा क्षमतामा रहेका खाडलहरू देखाउँछ र क्षेप्यास्त्र, ड्रोन प्रणाली र सेना उपकरणमा युरोप र अमेरिकाभरि लगानी बढाउँछ,” उनले भनिन्। रक्षा कम्पनीहरूको महत्त्व युद्धका कारण प्रकट हुन्छ र यसले सरकारहरूलाई पनि हतियारको भण्डार बढाउन प्रोत्साहित गर्दछ। एफ३५ लडाकु विमानका भागहरू बनाउने बीएई सिस्टम्सले यस वर्ष आफ्ना बिक्री र नाफा दुवै बढ्ने अपेक्षा गरेको जनाएको छ।
४. नवीकरणीय ऊर्जा क्षेत्र
विश्लेषक स्ट्रीटरले युद्धले जीवाश्म इन्धनमा निर्भरता कम गर्नुपर्ने आवश्यकतालाई समेत उजागर गरेको बताउँछिन्। युद्धले अमेरिकामा पनि “नवीकरणीय ऊर्जामा मानिसहरूको चासो द्रुत रूपमा बढाएको छ,” उनी भन्छिन्। अमेरिकी पूर्व राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले पहिले जीवाश्म इन्धन उत्खननलाई प्रोत्साहित गर्ने अभिव्यक्ति दिएका थिए। तर युद्धले नवीकरणीय ऊर्जा क्षेत्रमा लगानीको महत्व देखाएको छ र सङ्कटको बेला स्थिरता कायम गर्न सहयोग पुर्याउने महसुस गराएको छ। मानिसहरूले नवीकरणीय ऊर्जा क्षेत्रमा लगानी बढाउँदा अमेरिकाको फ्लोरिडामा रहेको नेक्स्ट एरा एनर्जी कम्पनीको सेयर मूल्य यस वर्ष १७ प्रतिशतले बढेको छ। डेनमार्कका वायु ऊर्जा कम्पनी भेस्टस र ओर्स्टेडले पनि नाफा बढेको विवरण सार्वजनिक गरेका छन्। यसले देखाउँछ कि युद्धले अर्थतन्त्रमा समस्या ल्याए पनि नवीकरणीय ऊर्जा कम्पनीहरू कसरी उकालो लागिरहेका छन्।
