प्रतिनिधिसभा बैठकमा नेपाल कम्युनिष्ट पार्टीकी सांसद बलावती शर्माले दुईदिने बिदाले विद्यार्थीको सिकाइमा पर्ने प्रभावबारे सरकारले के जवाफ दिएको छ भनेर प्रश्न गरिन्। “एक वर्षको पाठ्यक्रममा आइतवारको बिदाका कारण विद्यार्थीको पढाइमा गुणात्मक परिवर्तन हुने हो कि हुँदैन?” उनले प्रश्न गरिन्। सरकारको निर्देशनका अनुसार पाठ्यघण्टा र कार्यघण्टाको तालमेल मिलेको छैन र यसले शिक्षण संस्थामा नकारात्मक असर पारेको शर्माले बताइन्। सांसद शर्माले शिक्षा तथा मानव स्रोत विकास केन्द्रले दुईदिने बिदा कार्यान्वयनमा समय व्यवस्थापन सम्बन्धी तालिमसहित विद्यालयहरूलाई गरिएको परिपत्रलाई उदाहरण दिएका छन्। परिपत्र अनुसार प्रार्थना समय १५ मिनेट र खाजा समय ३० मिनेट छुट्याउन भनिएका छन्। हिउँदे र बर्खे बिदा अवधि ४५ दिनबाट घटाएर ३० दिन बनाउन भनिएको छ। साथै शुक्रवार विद्यार्थीहरूलाई प्रयोगात्मक कार्य गर्न र प्रस्तुतिका लागि अवसर दिन भनिएको छ।
विद्यालयहरूले गरेको असन्तोष सामुदायिक र संस्थागत विद्यालयहरूले यस परिपत्रलाई स्वीकार गरेका छैनन्। उनीहरूका अनुसार यसले सिकाइ प्रक्रियामा नकारात्मक असर पुर्याउँछ। सामुदायिक विद्यालय प्रधानाध्यापक संघका अध्यक्ष सुदनप्रसाद गौतमले भने, “पाठ्यघण्टा समायोजन गर्न सरकारले भने जस्तो सजिलो छैन। खाजा खाने ३० मिनेट समय पनि व्यवहारिक छैन।” सात दिन विद्यालय सञ्चालन हुने पाठ्यक्रमलाई कायम राख्दै आइतवार बिदा राख्दा सबै विषय पढ्न असम्भव हुनेमा उनीहरू सहमत छन्। तर शिक्षा मन्त्रालयका अधिकारीहरू भने विद्यालयहरूबाट मिश्रित प्रतिक्रिया आइरहेको र दुईदिने बिदा सम्बन्धी प्रभाव मूल्याङ्कन गर्न केही समय लाग्ने बताएका छन्। मन्त्रालयका प्रवक्ता शिवकुमार सापकोटाले, “पाठ्यक्रम समायोजनको योजना इमानदारीपूर्वक कार्यान्वयन भए विद्यार्थीहरूको सिकाइमा खास नकारात्मक असर नपर्ने देखिन्छ,” भने।
सरकारले इन्धन अभावको कारण चालु शैक्षिक सत्रमा दुईदिने साप्ताहिक बिदा व्यवस्था गरेको हो। पाठ्यक्रम संशोधनमा विवादित विचार सांसद शर्माले पाठ्यक्रम सङ्क्षेप गर्नुपर्ने आवश्यकता उठाइन्। उनले सरकारले पाठ्यक्रम संशोधन नगरेमा आइतवार बिदाले शिक्षक र विद्यार्थीहरूलाई थप बोझ पर्ने भनाइ राखिन्। प्रधानाध्यापक संघका अध्यक्ष गौतमले पनि पाठ्यक्रम संशोधन आवश्यक रहेकोमा सहमति जनाए। उनका अनुसार, “पाठ्यक्रममा पर्याप्त समीक्षा नगरी कुनै उपायले पाँच दिनभित्र सिकाइ सक्नु सक्दैन, त्यसैले संशोधन जरूरी छ।” तर निजी तथा आवासीय विद्यालय संगठन नेपाल (प्याब्सन) का अध्यक्ष कृष्ण अधिकारी पाठ्यक्रम सङ्क्षेपणका बिरूद्ध छन्। उनी भन्छन्, “आइतवार बिदा दिनु नै हो भने महिनाको अन्तिम आइतवार दिन उचित हुन्छ।”
शिक्षा मन्त्रालयका प्रवक्ता सापकोटाले चालु शैक्षिक सत्रमा पाठ्यक्रम परिमार्जन गर्ने सम्भावना कम रहेको र यो कार्य जटिल एवं समयसापेक्ष भएको बताए। “पाठ्यक्रम सुधार ‘नेशनल करिक्युलम फ्रेमवर्क’ अनुसार हुनुपर्छ, जसमा सबै विषय समावेश हुनुपर्छ, त्यसलाई व्यवस्थित गर्न निश्चित समय लाग्छ,” उनले भने। तर आउँदो शैक्षिक सत्रसम्म यस समस्याको समाधान सम्भव हुने पनि बताए। “सरकारले दुईदिने बिदा लागू गरेपछि पाठ्यघण्टाको प्रभाव सुधार गर्न विद्यालयहरूलाई विभिन्न उपाय सुझाएको छ। त्यो औपचारिक तर व्यवहारिक हो,” उहाँले थपे, “तर यो अवस्था निरन्तर रहँदा पाठ्यक्रममा फ्रेमवर्क अनुसार सुधार गर्नुपर्ने हुन्छ।”
विद्यार्थीको पढाइमा कस्तो प्रभाव परेको छ? दुईदिने बिदाको निर्णयका बाबजुद कतिपय विद्यालयहरू आइतवार पनि सञ्चालन भइरहेका छन्। विभिन्न स्थानीय तहका आदेश अनुसार विद्यालयहरू खुलिरहेकामा प्याब्सनका अधिकारीहरूले जानकारी दिएका छन्। “निजी विद्यालयका शिक्षक वा प्रधानाध्यापकहरूले समय घटाउन भनेका छैनन्,” प्याब्सनका अधिकारीले भने, “संघले दबाब बढाए थप बिदाहरू कटौती गरेर पनि तालिका मिलाउने तयारी छौं।” माध्यमिक तहसम्म शिक्षादेखि स्थानीय तहको नियन्त्रणमा भएकाले कतिपयले संघ सरकारको निर्णय उपेक्षा गरिरहेका छन्। प्रधानाध्यापक संघ अध्यक्ष गौतमले भने, “सङ्गठनिक विद्यालयहरू आइतवार खुल्दा सामुदायिक विद्यालयहरूमा समस्या हुन्छ। धेरैजसो प्राइभेट विद्यालयहरूले कक्षा सञ्चालन गरिरहेका छन्, अभिभावकहरूले भिन्न प्रतिक्रिया देखाउन थालेका छन्।”
“काठमाडौं महानगरपालिकाका विद्यालयहरूमा ‘बुक-फ्री फ्राइडे’ अवधारणा छ। सरकारले दुईदिने बिदा त दिएको तर व्यावहारिक रूपमा कार्यान्वयन चुनौतीपूर्ण छ,” गौतमले भने। “कोशिश त भैरहेको छ, तर अपेक्षित नतिजामा अझ शंका छ।” खाजा समय अव्यावहारिक रहेको गुनासोसहित कतिपयले हिउँदे र बर्खे बिदामा गरिएको कटौतीको चिन्ता प्रकट गरेका छन्। सांसद शर्माले पनि प्रतिनिधिसभा बैठकमा सो प्रश्न उठाएकी थिइन्। उनले भनिन्, “बर्खे बिदा घटाउँदा दुर्गमका विद्यार्थीमा भेलपहिरोको जोखिम बढ्नेछ।” शिक्षा मन्त्रालयका प्रवक्ता सापकोटाले यस्ता विषयमा विद्यालयहरूले सिर्जनात्मक तरिकाले समाधान खोज्नसक्ने बताए। “दुई दिन बिदा निर्णयमा तालमेल मिलाउन र उक्त समयको प्रभाव पुनःप्राप्तिका लागि सरकारले एक विकल्प दिएको हो। विद्यालय र स्थानिय तहहरूले थप टिचिङ आवर राख्न सक्नेछन्,” उनले भने। अहिले देखिएका चासोमा क्रमशः अनुकूलन हुनुपर्ने उनको धारणा छ। “सबै कुरालाई यथावत राखेर परिवर्तन गर्न सकिंदैन। सकारात्मक नतिजाका लागि सबैले मानसिक र भावनात्मक रूपमा तयार हुनुपर्ने हुन्छ,” उनी भन्छन्।
